Baza chorób - Minerały w ustroju

pokaż wszystkie

Wapń - bariery wchłaniania



Bariery jelitowego wchłanianie wapnia:

- fizjologiczna bariera jelitowa
- naturalne blokery chemiczne w diecie
- uczulenie i nietolerancja na składniki pokarmowe z mleka
- niektóre choroby

Fizjologiczna bariera jelitowa ogranicza wchłanianie wapnia

Przyswajanie wapnia z diety nie jest nieograniczone, gdyż nadmiar wapnia w płynach ustrojowych może szkodzić zdrowiu. Wapń w nadmiarze może tworzyć kamienie w pęcherzu żółciowym, kamienie nerkowe, jak też za wysokie stężenie wapnia we krwi może doprowadzić do miażdżycowego zwapnienia naczyń krwionośnych, co jest szczególnie groźne dla tętnic wieńcowych i płucnych. U każdego zdrowego człowieka istnieje więc tzw. bariera jelitowa regulująca ilość wchłanianego wapnia. Bariera ta ogranicza wchłanianie wapnia z wysokowapniowej diety do ok. 30%. U dzieci, kobiet w ciąży i kobiet w okresie laktacji, w przypadku niedożywienia, czy diety ubogowapniowej (oraz w wypadku niektórych chorób) procent wchłaniania wapnia z pokarmu ulega pewnemu zwiększeniu – średnio do ok. 30 - 40% minerału. Jednak dalsze zwiększanie puli wapnia w diecie ponad optymalnie przyswajalną normę tylko nieznacznie zwiększa jego wchłanianie. Pozostała, niewchłonięta część wapnia – związki niestrawne lub jego nadmiar, w przypadku diety zbyt bogatej w wapń – jest wydalana głównie z kałem (ok. 70-90%); oraz z moczem przez nerki. Trzeba też wiedzieć, że odsetek przyswojonego wapnia może być osobniczo wysoce zmienny. (1,2,9)

Naturalne blokery chemiczne w diecie

Wapń po dostaniu się do jelita cienkiego wiąże się z niektórymi substancjami zawartymi w codziennej diecie w niestrawne związki lub jest już z nimi uprzednio w ten sposób związany chemicznie. Przykładem są kwasy szczawiowe, fitynowe, uronowe - obecne w wielu warzywach, które reagują chemicznie z wapniem mlecznym tworząc nieprzyswajalne sole wydalane z kałem. Również niektóre produkty zbożowe, w których jest dużo fosforu w postaci kwasu fitynowego, tworzącego z wapniem nieprzyswajalne w jelicie związki. Co więcej trzeba zauważyć, że na przyswajalność wapnia z trawionego pokarmu niekorzystnie wpływa dieta obfita w produkty zawierające tłuszcze nasycone oraz wspomniany wyżej nadmiar białka zwierzęcego. Przykładowo obfitość tłuszczy upośledza wchłanianie wapnia, ponieważ może on tworzyć z kawasami tłuszczowymi trudno rozpuszczalne mydła.

Organiczne składniki diety blokujące wchłanianie wapnia:

- szczawiany – obecne w liściach wielu roślin – np. szczaw, botwinka, itp.
- fityniany - obecne w niektórych przetworach zbożowych z pełnego przemiału (płatki owsiane, jęczmienne, mąka żytnia, itp.) oraz w roślinach strączkowych
- kwasy uronowe, których zawartość waha się od 10% w niecelulozowej frakcji włókna roślinnego do 40% w warzywach i owocach
- niestrawny błonnik zawierający tzw. celulozy, hemicelulozy, ligniny, itp. (fasola, groch, nasiona lnu, otręby pszenne, itp.
- nadmiar tłuszczów nasyconych w diecie
- nadmiar białka zwierzęcego

Wchłanianie wapnia u wegetarian

Dieta wegetariańska wydaje się bardzo uboga w wapń, gdyż średnio jelito wegetarianina może absorbować ok. 360 mg Ca w ciągu doby. Ale z badań naukowych wynika, że u wegetarian ok. 80% kwasów uronowych, których jest dużo w tego typu diecie – może ulec korzystnej fermentacji w jelicie. W wyniku tej fermentacji część związanego z kwasami uronowymi niestrawnego wapnia zostaje uwolniona do postaci łatwo przyswajalnej i może zostać wchłonięta w jelicie grubym. Ale uwaga! Korzystna dla fermentacji kwasów uronowych i uwalniania wapnia mikroflora bakteryjna i procesy enzymatyczne dość długo się wykształcają, zanim osiągnią efektywność fizjologiczną. Toteż nie należy ryzykować wdrażania diety wegetariańskiej u małych dzieci. Lepiej jest podejmować tego typu próby u osób już dojrzałych, o ukształtowanym kośćcu. (13)

Alergia na białko mleka krowiego

Uczulenie na białko mleka krowiego występuje najczęściej u małych dzieci, u tych u których ojciec lub matką choruje na alergię. (Ryzyko uczulenia potęguje się, gdy dwoje rodziców jest atopowymi alergikami!). Zdecydowanie rzadziej alergia występuje u starszych dzieci i osób dorosłych. Ocenia się, że ta choroba dotyka od 0,5 do 4% niemowląt a jej nasilenie maleje widocznie wraz z wiekiem. Najczęściej występujące objawy to wymioty i biegunka, chociaż nierzadko występuje również szereg innych objawów. Alergenność mleka można zmniejszyć wskutek podgrzania, które denaturuje niektóre białka mleka zmniejszając ich właściwości uczulające; czy też konsumpcję mleka w proszku. Inną przydatną technologią walki z uczuleniem jest zastosowanie enzymów, które trawią białka mleka z wytworzeniem krótkołańcuchowych peptydów. Natomiast mleko poddane fermentacji, (jogurt lub fermentowane sery) nie eliminują uczulających własności gdyż, struktura białka zmienia się w małym stopniu. (15)

Jak zaradzić alergii na mleko?

Jeżeli rozpoznanie alergii na mleko krowie zostało udowodnione, to powinno ono być wyłączone z diety. Zasadniczym problemem w takich przypadkach jest dostarczenie organizmowi niezbędnych składników odżywczych, których źródłem jest zazwyczaj mleko. Dotyczy to zwłaszcza wapnia, magnezu, witaminy A, D oraz B2 i B12. Dobrym źródłem wapnia są m. in. ryby w puszce (np. sardynki lub łosoś) jedzone wraz z ościami.

Nietolerancja na cukier mleczny – laktozę

Dolegliwość ta wynika z braku w jelitach enzymu LAKTAZY - trawiącego cukier mleczny (laktozę). Laktoza jest tzw. dwucukrem znajdującym się w mleku w dużej obfitości. Cukier ten jest dobrze trawiony i wchłaniany, jeśli nie brakuje wymienionego wyżej specjalnego enzymu - laktazy. U osób u których brakuje enzymu - cukier ten po przejściu do jelita grubego podlega gwałtownej fermentacji, z uwalnianiem dużych ilości gazów jelitowych. Skutkuje to kłopotliwymi wzdęciami i bólami brzucha oraz biegunką. (15)

Problemy z diagnozą nietolerancji na mleko

Za młodu większość ludzi na naszym globie posiada zdolność trawienia cukru mlecznego laktozy – a przed osiągnięciem dorosłości często ją traci w części lub całkowicie. Dzieje się tak, ponieważ enzym trawienny cukru laktazy w pewnym okresie życia bywa genetycznie dezaktywowany. Dlatego bardzo zmienna jest ilość mleka (i produktów mlecznych), które wywołują w/w objawy nietolerancji. U jednych osób nietolerancję na laktozę wywołać może już niewielka ilość mleka, a u innych jej objawy pojawiają się dopiero po konsumpcji dużej ilości. Nasilenie objawów nietolerancji może być też bardzo różne w zależności od wieku i indywidualnych predyspozycji. Może także wynikać z faktu, że zawartość laktozy w nabiale może się zmieniać, zależnie od rodzaju i partii produktu lub czasu przechowywania. (16)

Sposób postępowania jeśli objawy po spożyciu laktozy są dotkliwe

Po pierwsze należy wyeliminować źródła pokarmowe laktozy, co wymaga uważnego czytania informacji o składzie produktów spożywczych. Oprócz mleka (12- 13 g /240 ml) i jego przetworów (jogurt naturalny - 8,4 g/240 ml; serek wiejski - 1,4 g/240 ml; ser żółty - <0,1 g/24 g), laktoza znajduje się również w: pieczywie i innych wyrobach piekarniczych; płatkach śniadaniowych; produktach w proszku do przygotowywania naleśników, ciastek i ciast; zupach i puree ziemniaczanym w proszku; napojach w proszku; margarynie; mielonkach mięsnych; gotowych sosach do sałatek; słodyczach oraz innych przekąskach (oraz w wielu lekach i szczepionkach doustnych ). Wyżej wymienione objawy – wzdęcia, bólemi brzucha oraz biegunka powinny ustąpić po 2 tygodniach stosowania diety bezlaktozowej. Ale uwaga! Powrócą po ponownym spożyciu produktów mlecznych. (16)

Nabyta nietolerancja na cukier mleczny oszczędza mieszkańców północy globu?

Wydaje się, że większość osób zamieszkujących północ naszego globu, zwłaszcza północ Europy posiada taki rodzaj enzymu trawiennego laktozy, która może być aktywny przez całe życie. Dlatego nietolerancja na mleko występuje tutaj tylko u około 5% dorosłej populacji. Niestety nietolerancja na laktozę może być wtórnie nabyta – wskutek… unikania konsumpcji mleka przez długi czas. Dla ominięcia tej nabytej okresowo przypadłości zaleca się konsumowanie produktów „nadtrawionych” – z laktozą już częściowo fermentową – np. serów podpuszczkowych żółtych, czy pleśniowych (typu camembert), jogurtów i kefirów, itp. Te produkty są zwykle lepiej tolerowane niż mleko. Nietolerancję laktozy można też zmniejszać poprzez profilaktyczne (i regularne) przyjmowanie małych ilości produktów zawierających laktozę. W ten sposób pobudza się błonę śluzową jelit do przywrócenia odpowiedniej mikroflory bakteryjnej i wznowienia produkcji enzymu – laktazy. Odwrotnie, długotrwałe niestosowanie mleka, jako pokarmu przez osoby dorosłe sprzyja coraz większemu zanikowi enzymu laktazy z jelit.

Pokarmy, używki i leki zaburzające wchłanianie wapnia

Do listy popularnych substancji zaburzających metabolizm wchłaniania wapnia zalicza się min. mocną kawę, herbatę, środki uspokajające, antybiotyki (głownie z grupy tetracyklin), środki antykoncepcyjne, leki przeciwdrgawkowe. Ponadto utrudniają wchłanianie wapnia związki glinu, fosforu, nadmiar magnezu i potasu oraz stront. Alkohol z kolei upośledza wchłanianie Ca w wyniku toksycznego działania na rąbek szczoteczkowy enterocyta oraz uszkodzenia mitochondriów. (9)

Inne bariery jelitowego wchłaniania wapnia

- alkalizacja (odkwaszenie) treści pokarmowej, co ma miejsce przy stosowaniu niektórych leków (osłaniających śluzówkę żołądka)
- nadmierny rozrost flory jelitowej, co ma miejsce u niemowląt karmionych sztucznie mieszankami na bazie mleka krowiego (wapń jest u nich wydalany w większej ilości z przewodu pokarmowego w postaci nierozpuszczalnych soli wapnia z kałem) (12)
- nadużywanie alkoholu, palenie tytoniu

Choroby jelit a wchłanianie wapnia

W przypadku chorób jelit (np. owrzodzenia dwunastnicy, jelita drażliwe, choroby Crohna, itp.) dobrze jest wiedzieć, jaki to spowoduje wpływ na biodostępnośc wapnia. Otóż najszybsze wchłanianie wapnia odbywa się w dwunastnicy, a następnie w kolejności w jelicie czczym, jelicie krętym i okrężnicy (jelito grube). Jednak największe ilości wapnia wchłaniane są w jelicie krętym (63%), następnie w jelicie czczym (23%) i dwunastnicy (15%), a jedynie nieznaczna ilość absorbowana jest do krwi w żołądku i okrężnicy. 13)

OPRAC. mgr Edward Ozga Michalski

Więcej wiedzy w artykułach działu:
DZIECI POTRZEBUJ¡ WAPNIA
BUDOWA KOŚCI
TEMPO WZROSTU KOŚCI
DIETA WYSOKOWAPNIOWA
WCHŁANIANIE WAPNIA A WITAMINA D
DIETA A MINERALIZACJA KOŚCI


Piśmiennictwo
1. Ziemlański Światosław: Podstawy prawidłowego żywienia człowieka. Zalecenia żywieniowe dla ludności w Polsce; 1998; Instytut Danone – Fundacja Promocji Zdrowego Żywienia.
2. Witaminy, składniki mineralne, numery E, U.Unger-Gobel ,wyd. MUZA SA, 1997 s 131
3. Osteoforum –Zapotrzebowanie organizmu na wapń wyd. internetowe Polfa Łódź 2004
4. Wapń pierwiastek zdrowia – Danuta Kalińska Moje zdrowie,1999
5. Dieta w osteoporozie, „Żyjmy dłużej” 10 (październik) 1999
7. Marcinowska-Suchowierska E.: Czynniki ryzyka osteoporozy. Magazyn Medyczny, 2002: 1: 30-39.
8. Propozycja diety mlecznej doc. dr hab. farm Aleksandra Ożarowskiego, Moje Zdrowie, 1996
9. Encyklopedia WIEM - http://portalwiedzy.onet.pl/92959,,,,wapn,haslo.html
10. ¬ródło: http://www.nadzieja.pl/lekarz/rola_wapnia.html
11. Lorenc R.S., Karczmarewicz E.: Znaczenie prawidłowego zaopatrzenia w wapń dla ogólnego zdrowia organizmu; 1992. Medycyna 2000, 29/30:14-19.
12.WITAMINA D - TAK CZY NIE? dr Joloanta Ganowicz - dr n. med. pediatry, neonatolog (Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie.) Magazyn “Bardziej Kochani” Nr 20/4/2000
13. Gospodarka wapniowo-fosforanowa w stanach fizjologii i patologii układu pokarmowego; Pediatria Współczesna. Gastroenterologia, Hepatologia i Żywienie Dziecka 2001, 3, 2, 111-117 ISSN 1507-5532, Autor: Prof. dr hab. Józef Ryżko Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia IPCZD.
14. Rola wapnia oraz witaminy D i jej aktywnych metabolitów w zapobieganiu złamaniom osteoporotycznym dr. Med. Waldemar Misiorowski, Przewodnik Lekarza 10/2004
15. Alergia pokarmowa - co to za choroba? ¬ródło:http://www.pfm.pl/u235/navi/198609; dr n. medJanusz Ciok; Instytut Żywności i Żywienia, 2000 r.
16. Nietolerancja laktozy u niemowląt, dzieci i młodzieży - Aktualne (2006) stanowisko Amerykańskiej Akademii Pediatrii -opracowanie na podstawie: Lactose intolerance in infants, children, and adolescents Melvin B. Heyman w imieniu Komitetu ds. Żywienia American Academy of Pediatrics Pediatrics, 2006; 118: 1279-1286 Medycyna Praktyczna Pediatria 2007/01











Tematy powiązane
Newsletter
Wprowadź swój adres e-mail

Administratorem podanych powyżej danych osobowych jest PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58. W razie wyrażenia zgody Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane przez PFM.PL S.A. w celu realizacji usługi newslettera (zawierającego m.in. informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach własnych administratora danych oraz podmiotów z nim współpracujących ). Przysługuje Pani/Panu prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania. Podanie adresu e-mail jest dobrowolne, przy czym niezbędne do korzystania z newslettera.

Oświadczam, że zapoznałem się z Regulaminem i akceptuję jego postanowienia.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych ( tj. adres e-mail ) przez PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58 w celu przesyłania newslettera (zawierającego m.in. informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach własnych administratora danych oraz podmiotów z nim współpracujących ), zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku (t.j. Dz.U. 2016 r. poz. 922 z późn. zm.).

Wyrażam zgodę na otrzymywanie newslettera zawierającego informacje handlowe w rozumieniu ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (t.j. Dz. U. 2016 r. poz. 1030 z późn. zm.) na podany powyżej adres poczty elektronicznej, wysyłanych przez PFM.PL S.A. w imieniu własnym oraz na zlecenie podmiotów współpracujących.

Wyrażam zgodę na używanie przez PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58 telekomunikacyjnych urządzeń końcowych i automatycznych systemów wywołujących dla celów marketingu bezpośredniego zgodnie z art. 172 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 243 z późn. zm.).

Błąd. Wypełnij poprawnie wymagane pola.
REJESTRACJA
Typ konta
Specjalizacja
 
 
Alergologia
Anestezjologia
Chirurgia
Dermatologia i wenerologia
Diabetolog
Endokrynologia
Farmakologia kliniczna
Gastroenterologia
Geriatria
Ginekologia
Hematologia
Immunologia
Internista
Kardiologia
Medycyna
Nefrologia
Okulistyka
Onkologia
Ortopedia
Otorynolaryngologia
Pediatria
POZ
Psychiatria
Reumatologia
Transplantologia
Urologia
Numer PWZ
Imię
Nazwisko
Adres e-mail (login)
Hasło
Powtórz hasło

Administratorem danych osobowych jest PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58. Dane osobowe przetwarzane będą w zakresie dostępu i korzystania z Portalu, a także w celach handlowych, marketingowych, edukacyjnych i statystycznych i nie będą udostępniane innym odbiorcom, zgodnie z Ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku (t.j. Dz.U. 2015 poz. 2135 ze zm.).

Użytkownicy Portalu mają prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania.

Podanie danych osobowych jest dobrowolne, ale niezbędne do realizacji wskazanych wyżej celów.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych przeze mnie w toku rejestracji w zakresie dostępu i korzystania z Portalu.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach marketingowych produktów i usług własnych oraz podmiotów współpracujących.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach edukacyjnych.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach statystycznych.

Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji handlowych drogą elektroniczną na podany powyżej adres poczty elektronicznej, wysyłanych przez PFM.PL S.A. w imieniu własnym oraz na zlecenie podmiotów współpracujących, zgodnie z Ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną z dnia 18 lipca 2002 r. (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1422, z 2015 r. poz. 1844).

Wyrażam zgodę na używanie automatycznych systemów wywołujących dla celów marketingu bezpośredniego, zgodnie z ustawą Prawo telekomunikacyjne z dnia 16 lipca 2004 r. (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 243, 827, 1198, z 2015 r. poz. 1069).

Oświadczam, że zapoznałem się z Regulaminem Portalu Farmaceutyczno Medycznego i akceptuję jego postanowienia.

Błąd. Wypełnij poprawnie wymagane pola.