Baza chorób - Dermatologia praktyczna

pokaż wszystkie

Termoregulacja skórna ciała

 
Ewolucyjnym wyzwaniem dla ludzkiego organizmu są częste, niekiedy ekstremalne zmiany temperatury środowiska naturalnego. Słowem narażenie ciała, w tym szczególnie skóry na zbyt wysokie i zbyt niskie temperatury powietrza, a niekiedy i wody i innych cieczy (kąpiele, akwaterapią, itp.).


ROLA SKÓRY W TERMOREGULACJI


Skóra a stałocieplność ciała

Nasz organizm, a w szczególności skóra dostosowały się do zmian ciepłoty otoczenia poprzez ścisłe podporządkowanie się ośrodkowi termoregulacji znajdującemu się w mózgu oraz aktywny udział w różnorodnych mechanizmach termoregulacji na czele z: ogrzewaniem ciała i skóry drogą krwi, wchłaniania i wydalania ciepła (promieniowanie, konwersja, itp.) oraz poprzez „wymuszone” chłodzenie dzięki poborowi ze skóry ciepła niezbędnego do wyparowania potu.


W termoregulacji biorą udział gruczoły potowe, krążenie krwi, itp.

 
   
Główne warstwy skóry:
A - naskórek; B - skóra właściwa;
    C - tkanka podskórna
1. Brodawki skórno - naczyniowe
2. Zaczep mieszka włosa
3. Gruczoł łojowy
4. Włos
5. Krwionośne naczynia włosowate
6. Komórki tłuszczowe
7. Tętnice i żyły skóry
8. Gruczoły potowe
9. Mieszek włosowy
10. Zakończenia receptorów nerwowych

   
 Termoregulacja z czynnym udziałem skóry to:

- bierne przewodzenie ciepła przez skórę
- podgrzewanie skóry i chłodzenie organizmu drogą krwi
- chłodzenie ciała „poprzez pocenie się”


Centralny ośrodek termoregulacji i skóra

Fizjologiczne centrum termoregulacji ciała znajduje się w mózgu w strukturze zwanej podwzgórzem. Jest on zarówno ogólnoustrojowym termometrem, jak i termostatem. Normalnie termostat nastawiony jest na około 36, 5°C - 37°C. Żywo reaguje na zbyt wysoką lub zbyt niska temperaturę - pobudzając odpowiednie mechanizmy fizjologiczne. Kiedy np. wokół jest wyjątkowo gorąco, jako termometr odczytuje temperaturę i wysyła sygnały inicjujące aktywność mechanizmów pozbywania się nadmiaru ciepła. Warto pamiętać, że ten mechanizm może zostać rozregulowany wskutek choroby przez szkodliwe substancje zwane pirogenami, które są wytwarzane bądź przez mikroorganizmy chorobotwórcze, bądź uwalniane w procesie uszkadzania tkanek.


BIERNE PRZEWODZENIE CIEPŁA PRZEZ SKÓRĘ

Wchłanianie i wydalanie ciepła przez skórę

Skóra posiada doskonałą własność biernego przewodzenia ciepła. W reakcji na bardzo wysoką temperaturę otoczenia absorbuje ciepło z otoczenia – np. podczas upału na plaży, czy w saunie. Jęśli jednak temperatura otoczenia jest niższa od ciepłoty ciała ma miejsce wydalanie ciepła. W warunkach klimatu umiarkowanego (temperatura ok. 20 C) - człowiek traci stale około 50-70% ciepła swego ciała drogą wypromieniowania. Warto wiedzieć, że wraz z oziębianiem się powietrza utrata ciepła z organizmu człowieka rośnie i zachodzi głównie przez skórę. W bardzo chłodnym środowisku, przy ujemnej temperaturze powietrza utrata ciepła drogą wypromieniowania może wynosić 80% i więcej.


Bierne wydalanie ciepła przez skórę to:

- wypromieniowanie - ok. 60 % całóści ciepła wydalnego przez skórę!
- poprzez przewodzenie, czyli styczność z chłodniejszym środowiskiem - ok. 3%!
- poprzez konwekcję, czyli unoszenie ciepła z powierzchni skóry, z płuc, błon śluzowych i skóry przez czasteczki powietrza - ok. 15%!
Zdolność wydalania ciepła maleje jednak wraz ze wzrostem temperartury środowiska.


Silne wychłodzenie „wymiata” ciepło drogą płuc

Przy temperaturze powietrza poniżej 20C dochodzi do znacznej utraty ciepłoty na skutek oddawania ciepła z parą wodną podczas oddychania. Ten „kominowy” sposób utraty ciepłoty przez konwergencję jest tak intensywny, że determinuje energetyczne procesy spalania. Podgrzewanie płuc i dróg oddechowych dokonuje się drogą krwioobiegu płuc i dróg oddechowych. Według badań amerykańskich na potrzeby armii, zapotrzebowanie na wodę wzrasta wówczas, podobnie ja w upalne lato. Podawać powinno się wówczas nie tylko napoje ciepłe, ale i uzupełniać utracone elektrolity - w ilości do 3 litrów na dobę.

eom

.


Cz 2 

TERMOREGULACJA DROG¡ KRWI

Podgrzewanie i chłodzenie skóry drogą krwi

Największym wyzwaniem dla ludzkiego organizmu jest chód i mróz oraz upał, czyli zbyt wysoka temperatura. Poza odpowiednim ubraniem się w zimnej porze roku i chodniczą klimatyzacją w lecie – jednym z najważniejszym mechanizmów termoregulacji jest podgrzewanie skóry drogą krwi oraz oddawanie tą drogą ciepła. Krew bowiem nie tylko dotlenia i odżywia skórę, ale i ją podgrzewa oraz oddaje ciepło - wypromieniowując je przez skórę. Ważną rolę w termoregulacji skóry odgrywają tzw. anastomozy naczyniowe - wbudowane w siatkę kolagenową tkanki łącznej. Są to specyficzne struktury naczyniowe (sploty naczyniowe) kontrolujące tempo przepływu krwi przez skórę - żywo reagujące na zmiany temperatury. Kiedy temperatura ciała się obniża - anastomozy naczyniowe mocniej się otwierają i zwiększa się przepływ krwi. Moc energetyczna tej termoregulacji jest jednak ograniczona.


Wychłodzenie zwiększa produkcję ciepła i spalanie tłuszczu

Przy wychłodzeniu organizm automatycznie zwiększa znacznie produkcję ciepła – tzw. termogenezę, aby utrzymać optymalną temperaturę ciała. Uruchamia mechanizmy hamujące, dzięki którym produkcja energii użytecznej dla ważnych narządów wewnętrznych w niektórych tkankach może spaść nawet poniżej 10% procent zapotrzebowania, a cieplnej wzrosnąć nawet do ponad 90% całej wytworzonej puli! Ta energia cieplna jest w większości doprowadzana drogą krwi do skóry w celu jej podgrzania.


Uwaga - nadmierny chłód hamuje dopływ krwi i zagraża odmrożeniem

Wiadomo, że pod wpływem silnego mrozu palce i policzki bieleją, a niekiedy sinieją. Wynika z wpływu zimna na drobne naczyńka krwi, które wówczas silnie się kurczą, a mikrokrążenie w skórze ustaje. Obrazem chwilowego braku krwi w skórze jest jej bielenie lub sinienie. Kiedy mroźną zimą przerwa w napływie krwi trwa zbyt długo – może dojść do nieodwracalnych szkód w strukturze skórze właściwej i okolicznych tkankach – tj. do popękania naczyń krwionośnych, a nawet denaturacji delikatnych białek. Oznacza to tzw. odmrożenia, które najczęściej dotyczą palców, uszu lub policzków. Zapobiegawcze rozgrzanie na czas skóry powoduje rozszerzenie naczyń i przywrócenie należytego krążenia i termoregulacji drogą krwi, co widać jako intensywne zaczerwienienie.


CHŁODZENIE CIAŁA „POPRZEZ POCENIE SIĘ”


Przez skórę pozbywamy się nadmiaru ciepła

Warunkiem pozbycia się nadmiaru ciepła jest przetransportowanie go z wnętrza ciała na powierzchnię – czyli do skóry. A to jest możliwe dzięki rozszerzeniu się skórych anastomoz naczyniowych, co zwiększa przepływ krwi przez naczynia krwionośne skóry. W wysokiej temperaturze słabną bowiem automatyczne sygnały nerwowe ośrodka termoregulacji powodujące ich skurcz. Dzięki temu, aż jedna piąta całej krwi zaczyna przepływać właśnie przez skórę, niosąc ze sobą ciepło, które ogrzewa naszą zewnętrzną powłokę. Jeśli otoczenie jest chłodniejsze od nas samych - stajemy się w tym momencie źródłem intensywnego wypromieniowania cieplnego do atmosfery. Ten sam efekt, choć słabszy, zapewniają nam inne mechanizmy pozbywania się ciepła ze skóry - przewodzenie ciepła i konwekcja, czyli bezpośrednie przekazywanie ciepła otoczeniu i jego unoszenie przez prąd cząstek powietrza ze skóry i w trakcie wydychania z dróg oddechowych.

Jak się chłodzić się, gdy otoczenie jest cieplejsze od ciała?

W tropiku, na nasłonecznionej plaży, w upalny letni temperatura otoczenia może być znacznie wyższa od temperatury ciała. Zamiast wypromieniować ciepło nagrzewa się jeszcze bardziej. Także przewodzenie i konwekcja zaczynają działać na naszą niekorzyść i zamiast wypromieniować kalorie – to je wchłaniamy. W tej sytuacji już od ok. 31 oC uruchamia się automatycznie wysoce wydajny mechanizm fizjologiczny, jakim jest intensywne wyparowanie potu.


Dlaczego pot chłodzi?

To proste! Woda, ażeby zamienić się w parę, musi pobrać z otoczenia ogromną porcję ciepła. To przypomina mechanizm działania lodówki, która „wysysa” ze swego wnętrza ciepło. W bardzo gorącym powietrzu wypacamy na dobę nawet powyżej 10 litrów wody, a wraz z każdym litrem potu pozbywamy się około 590 kcal. Dzięki temu proces pocenia się znacznie obniża temperaturę ludzkiego ciała i dobrze chroni przed przegrzaniem oraz udarem cieplnym.


Mechanizm chłodzenia poprzez pocenie się

Parowanie wody z organizmu odbywa się nie tylko na powierzchni skóry, ale i w drogach oddechowych. W ten sposób niezauważalnie tracimy ok. 1 l wody na dobę. Jednak podczas wysiłku w upale utrata wody może wzrosnąć nawet do kilkunastu litrów, oczywiście jeśli stale uzupełnia się jej zapas. Ale uwaga! Pot chłodzi tylko wtedy, gdy paruje. Spływając strużkami po ciele nie chłodzi, a tylko odwadnia i pozbawia cennych elektrolitów. .


Pot wydalają gruczoły potowe

Wśród gruczołów potowych wyróżnia się gruczoły ekrynowe - rozmieszczone na całej skórze. Składają się z tzw. kłębka wydzielniczego (rurka silnie skręcona) i z przewodu potonośnego - wyprowadzającego wydzielinę potową na zewnątrz. O wielkiej roli tych gruczołów w termoregulacji cieplnej, w tym w chłodzeniu ciała świadczy ich liczba, która w niektórych miejscach ciała przekracza kilkaset na 1 cm2. Gruczoły potowe żywo reagują na wysoką temperaturę powietrza i inne bodźce termiczne (skutki intensywnego wysiłku fizycznego, gorąca kąpiel, okłady termiczne, itp) i wydalają wraz z potem duże ilości wody. Ich aktywność nasila się, gdy temperatura otoczenia wzrasta powyżej 31oC, albo w przypadku przegrzania organizmu. Ma na to wpływ także układ nerwowy i wspomniane wywołane gorączka infekcyjną pirogeny. Również działanie odpowiednimi bodźcami na nerwy obwodowe w danej okolicy ciała może nasilić bądź zahamować czynność występujących tam gruczołów. Także ośrodkowy układ nerwowy wpływa na ich funkcjonowanie. Stąd występowanie tzw. pocenia emocjonalnego, dotyczącego zwłaszcza dłoni, stóp i twarzy.


Ograniczenia chłodzenia się przez pocenie

Choć parowanie potu to najefektywniejszy sposób pozbywania się nadmiaru ciepła, to ma swoje ograniczenia. Po pierwsze gruczoły potowe ograniczają aktywność wraz z postępującym odwodnieniem organizmu (jeśli nie uzupełniamy na bieżąco eltrolitów). Po drugie - zbyt wysoka wilgotność otaczającego powietrza (np. w tropikach) powoduje, że więcej wody osadza się na skórze, niż paruje i mechanizm parowania przestaje działać. Warto też wiedzieć, że hamują wydalanie potu z gruczołów niektóre substancje lecznicze, np. atropina, czy silne dezodoranty. Ponadto organizm ma zwykle swą maksymalną wydajność, której nie da sią przekroczyć. Przykładowo w saunie, w temperaturze powyżej 100 stopni C możemy przebywać z tego względu tylko od kilku do kilkudziesięciu minut. Następnie powinniśmy się szybko ochłodzić w zimnej kąpieli. Jeśli tego nie uczynimy skazujemy się na przegrzanie i udar termiczny bezpośrednio zagrażający życiu. Niestety zdarza się też, że niektóre osoby mają od urodzenia za mało gruczołów potowych.


Uzupełnianie elektrolitów

W czasie upałów, intensywnego uprawiania sportu lub pracy fizycznej, kiedy się intensywnie pocimy, tracimy z potem najwięcej sodu. Ubytek tego pierwiastka jest najłatwiej uzupełnić – choćby wodą z łyżeczką soli kuchennej – podstawowego źródła sodu dla ludzkiego organizmu. Pamiętajmy, że ubytek soli bardzo nas osłabia, a w skrajnych przypadkach może spowodować omdlenie.

oprac. mgr Edward Ozga-Michalski


Piśmiennictwo
1. Anatomia człowieka – Adam Bochenek, Michał Reicher, PZWL, 1990
2. Dermatologia Praktyczna; lekarze dermatolodzy: Małgorzata Opalińska, Katarzyna Prystupa, Wadim Stąpór, Wyd.Lek. PZWL 1997
3. ORGANIZM CZŁOWIEKA, Wyd. Germini; 1989
4. Internet: http://pl.wikipedia.org/wiki/Skóra_(anatomia); http://luskiewnik.strefa.pl/biochemia/lipid.htm
5. Encyklopedia zdrowej skóry, wyd. WAB, 1996
6. Farmakoterapia chorób skóry - leki zewnętrzne; Dod dr hab. farm Zygmunt Gołucki, prof. dr hab. med Jan Łańcucki, PZWL, 1993
7. Biochemia Harpera, Wyd. Lek. PZWL 2000
8. Wątroba – zapobieganie chorobom i leczenie metodami naturalnymi; Aleksander Ożarowski wyd. PFM, 2006 r. Praca w przygotowaniu do publikacji.).
    .  
 
Tematy powiązane
Newsletter
Wprowadź swój adres e-mail

Administratorem podanych powyżej danych osobowych jest PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58. W razie wyrażenia zgody Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane przez PFM.PL S.A. w celu realizacji usługi newslettera (zawierającego m.in. informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach własnych administratora danych oraz podmiotów z nim współpracujących ). Przysługuje Pani/Panu prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania. Podanie adresu e-mail jest dobrowolne, przy czym niezbędne do korzystania z newslettera.

Oświadczam, że zapoznałem się z Regulaminem i akceptuję jego postanowienia.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych ( tj. adres e-mail ) przez PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58 w celu przesyłania newslettera (zawierającego m.in. informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach własnych administratora danych oraz podmiotów z nim współpracujących ), zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku (t.j. Dz.U. 2016 r. poz. 922 z późn. zm.).

Wyrażam zgodę na otrzymywanie newslettera zawierającego informacje handlowe w rozumieniu ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (t.j. Dz. U. 2016 r. poz. 1030 z późn. zm.) na podany powyżej adres poczty elektronicznej, wysyłanych przez PFM.PL S.A. w imieniu własnym oraz na zlecenie podmiotów współpracujących.

Wyrażam zgodę na używanie przez PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58 telekomunikacyjnych urządzeń końcowych i automatycznych systemów wywołujących dla celów marketingu bezpośredniego zgodnie z art. 172 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 243 z późn. zm.).

Błąd. Wypełnij poprawnie wymagane pola.
REJESTRACJA
Typ konta
Specjalizacja
 
 
Alergologia
Anestezjologia
Chirurgia
Dermatologia i wenerologia
Diabetolog
Endokrynologia
Farmakologia kliniczna
Gastroenterologia
Geriatria
Ginekologia
Hematologia
Immunologia
Internista
Kardiologia
Medycyna
Nefrologia
Okulistyka
Onkologia
Ortopedia
Otorynolaryngologia
Pediatria
POZ
Psychiatria
Reumatologia
Transplantologia
Urologia
Numer PWZ
Imię
Nazwisko
Adres e-mail (login)
Hasło
Powtórz hasło

Administratorem danych osobowych jest PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58. Dane osobowe przetwarzane będą w zakresie dostępu i korzystania z Portalu, a także w celach handlowych, marketingowych, edukacyjnych i statystycznych i nie będą udostępniane innym odbiorcom, zgodnie z Ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku (t.j. Dz.U. 2015 poz. 2135 ze zm.).

Użytkownicy Portalu mają prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania.

Podanie danych osobowych jest dobrowolne, ale niezbędne do realizacji wskazanych wyżej celów.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach marketingowych produktów i usług własnych oraz podmiotów współpracujących.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach statystycznych.

Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji handlowych drogą elektroniczną na podany powyżej adres poczty elektronicznej, wysyłanych przez PFM.PL S.A. w imieniu własnym oraz na zlecenie podmiotów współpracujących, zgodnie z Ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną z dnia 18 lipca 2002 r. (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1422, z 2015 r. poz. 1844).

Oświadczam, że zapoznałem się z Regulaminem Portalu Farmaceutyczno Medycznego i akceptuję jego postanowienia.

Błąd. Wypełnij poprawnie wymagane pola.