Baza chorób - Dermatologia praktyczna

pokaż wszystkie

Naskórek – żywa tarcza skóry


Naskórek skóry gładkiej (z łac. - epidermins)

Naskórek pokrywa szczelnie powierzchnię skóry. Jest najbardziej zewnętrzną, beznaczyniową lecz w głębszych warstwach żywą tkanką doskonale osłaniającą ciało przed czynnikami zewnętrznymi. Między innymi dlatego, że zbudowany jest wielowarstwowo i ma zdolność samoregeneracji. Dominują w nim keratynocyty - komórki rozrodcze przekształcające się stopniowo w osłonę rogową skóry.
 

Rys.1
WARSTWY NASKÓRKA (schemat uproszczony)

Warstwowa budowa naskórka :

- powierzchniowa warstwa rogowa
- warstwa ziarnista
- warstwa kolczysta
- keranocyty – tworzące warstwę podstawną
– błona podstawna.


Rodzaje komórek naskórka:

- keratynocyty (kilka warststw)
- melanocyty z licznymi wypustkami
- warstwa komórek Langerhansa (warstwa jasna) jasna)
- komórki nerwowe Merkela (niewidoczne na rysunku).


Nieustanne odtwarzanie naskórka.

Głównym zadaniem spodnich warstw naskórka skóry gładkiej jest wytworzenie i regeneracja zewnętrznej osłony rogowej skóry. Zadanie to inicjuje podstawna (rozrodcza) warstwa komórek.
Ta spodnia warstwa złożona jest z komórek walcowatych, ściśle do siebie przylegających. Mają one wydłużone jądra i ułożone są prostopadle do brodawek skóry. Warstwa ta generuje młode keratynocyty, które codziennie ulegają podziałom, a następnie przemieszczają się ku powierzchni skóry – jednocześnie dojrzewając i różnicując się. W końcu zamieniają się w blaszkę rogową.
 

Budowniczowie naskórka - keratynocyty

Podstawna warstwa naskórka jest złożona z kilku warstw keratynocytów. Komórki te biorą aktywny udział w procesie rogowacenia naskórka. Keratynocyty przemieszczając się przez warstwę kolczystą i ziarnistą naskórka – różnicują się i zmieniają stopniowo swą budowę. Podczas swej biernej wędrówki ulegają rogowaceniu, odwodnieniu, a ich metabolizm stopniowo słabnie aż wreszcie zamiera. Białka tych początkowo żywych komórek naskórka - przekształcają się w tzw. skleroproteiny - zrogowaciałe białka zawierające głównie keratynę, substancję odporną na wpływy chemiczne i nierozpuszczalną w wodzie. Na końcu swej wędrówki stają się ściśle dopasowanymi do siebie bardzo spłaszczonymi keratynocytami bezjądrowymi. Komórki te są martwe i przypominają łuski ryby lub ściśle ułożone dachówki na dachu. Stanowią rogowe płytki naskórka wypełnione wspomnianą keratyną i innymi białkami (invohirkina, filargina) oraz sklejone ze sobą silnie kleistym spoiwem tłuszczowym (lipidowym).
 

W warstwie podstawnej naskórka występują ponadto:

- melanocyty – wytwarzające ciemny pigment nadający kolor skórze
- komórki Langerhansa - odpowiedzialne za zwalczanie ciał obcych
   toksyn i zarazków (reakcje immunologiczne)
- komórki Merkela - komórki układu nerwowego rejestrujące różnorodne
    bodźce (ucisk, temperaturę, itp.) 


Melanocyty i pigment skóry

Melanocyty naskórka wytwarzające ciemny i czerwony pigment - chronią przed rakiem skóry. Są to komórki wyglądem przypominające pająka. Ich długie cienkie ramiona – wypustki wnikają pomiędzy sąsiednie komórki naskórka. W reakcji na słońce zwiększają wytwarzanie ciemnego barwnika – melaniny i następnie „wstrzykują” jej ziarenka do sąsiednich przestrzeni komórkowych i międzykomórkowych. Skutkuje to widoczną dla oczu opalenizną. Ciemnienie białej karnacji skóry oznacza wysokie nasycenie naskórka ciemnym pigmentem i nie tylko pożądany dla wielu efekt estetyczne. Ciemnobrązowa melanina absorbuje kancerogenne promieniowanie ultrafioletowe! Promieniowanie to nie wchłonięte przez ciemny pigment – uszkadza DNA komórek skóry i zagraża rakiem skóry.
Słońce uszkadza skórę Słońce i rak skóry

 

Odżywianie naskórka

Do komórek naskórka nie docierają bezpośrednio naczynia krwionośne z krwią zawierającą substancje odżywcze i tlen. Toteż komórki te odżywiane są „biernie”, poprzez wnikanie płynu międzykomórkowego z ukrwionych warstw skóry właściwej. Płyn międzykomórkowy przesącza się głównie do warstw złożonych z żywych komórek naskórka – tj. do warstwy podstawnej (rozrodczej), kolczystej, ziarnistej i jasnej. Nie dociera natomiast do powierzchniowych warstw zrogowaciałych keranocytów. Warstwa ta jest nieprzepuszczalna dla wody i większych cząsteczek. Keratynocyty tej warstwy pozbawione substancji odżywczych powoli obumierają i stają się martwymi płytkami rogowymi.


Naskórkowe komórki zwalczają zarazki

Komórki te zwane od nazwiska odkrywcy Langerhansa lokalizują się głównie nad warstwą ziarnistą, gdzie widoczne są jako tzw. komórki jasne (widoczne preparatach histopatologicznych). Komórki Langerhansa mają za zadanie przechwytywać obce cząsteczki osiadające i wnikające w skórę. Dyżurujące w nich ruchliwe komórki odpornościowe inicjują i nadzorują proces niszczenia zarazków, toksyn i tzw. antygenów podrażniających skórę.


Komórki nerwowe naskórka

W warstwie podstawnej naskórka znajdują się liczne zakończenia receptorów nerwowych.. Są to głównie zakończenia nerwów czuciowych, które rejestrują zewnętrzne bodźce mechaniczne, temperaturowe, itp. Ich działanie polega na tym, że końcowe wypustki włókien nerwowych skóry właściwej - wnikają do nabłonka gdzie tracą swoje mielinowe osłonki. Komórki nabłonkowe stanowią wówczas swoisty „bufor” pomiędzy zewnętrznym bodźcem temperaturowym, czy uciskowym - a sygnałem odbieranym przez te wypustki skórnego unerwienia. Bardziej rozbudowane struktury nerwowe osadzone są w skórze właściwej - skąd włóknami nerwowymi bodźce skórne odprowadzane są do centralnego układu nerwowego. (1,2)


W porach naskórka znajdują się mieszki włosowe

Naskórek usiany jest porami o kształcie mieszków skórnych. W tych wydłużonych workach skórnych mieszczą się cebulki włosów. Do mieszków włosowych uchodzą kanaliki łojowe - do których gruczoły łojowe wstrzykują swą tłuszczową wydzielinę. Całość tworzy fizjologiczną strukturę osadzoną górną częścią w naskórku, chociaż większa jej część mieści się w skórze właściwej i zwana jest mieszkiem włosowo-łojowym.

 
Naskórek dostosowuje się do funkcji ciała…

Naskórek ludzki jest najbardziej zmienną i zróżnicowaną z warstw skóry. Jego grubość i kształt jest ściśle „dopasowana” do funkcji narządu ciała. Zwykle jego grubość nie przekracza 1 mm, ale jest znacznie cieńszy na powiekach, które muszą być lekkie i elastyczne, zaś znacznie grubszy na dłoniach i podeszwach stóp. Powinniśmy też sobie uświadomić, że posiada tak niezwykłą zdolność różnicowania się, że na naszej głowie zamienia się we…włosy, a na końcu palców w …paznokcie. Cechuje się też wielką zdolnością nieustannej regeneracji, co widać choćby we wzroście paznokci i włosów.

.

 

cz 2

Rys.1
WARSTWY NASKÓRKA (schemat uproszczony)

Warstwowa budowa naskórka :

- powierzchniowa warstwa rogowa
- warstwa ziarnista
- warstwa kolczysta
- keranocyty – tworzące warstwę podstawną
– błona podstawna.


 OCHRONNA ROLA NASKÓRKA


Rogowa bariera ochronna

Powierzchniowa warstwa zrogowaciała jest jak już powiedzieliśmy zbudowana z białka zwanego kreatyną. Podstawowym budulcem keratyny jest aminokwas siarkowy – tzw. cystyna. Kreatyna jest zaliczane do grupy tzw. skleroprotein. Związek ten jest tworzywem silnym i odpornym na wodę, ucisk, szkodliwe promieniowanie UV i inne czynniki zewnętrzne. Jest doskonałą osłoną ciała przed licznymi toksynami chemicznymi (w tym kwasami i zasadami), gdyż jest nierozpuszczalny w wodzie, w rozcieńczonych kwasach i zasadach.
 

Samoodnawiające się „dachówki” na skórze

Układ płytek rogowych naskórka przypomina kilka warstw nałożonych na siebie dachówek na dachu. „Dachówki” te ulegają często uszkodzeniu wskutek działania czynników zewnętrznych, czyli tarcia, urazów i chorób. Złuszczanie się „starej dachówki” odsłania „nową” – fizjologicznie odtwarzaną przez młode keratynocyty - wędrujące z podstawnej (rozrodczej) warstwy naskórka.
 

Rogowe płytki naskórka dla dobra organizmu muszą być wodoszczelne

Aby tak się stało organizm zapewnił sobie produkcję w skórze odpowiedniego lepiszcza – uszczelniającego przestrzenie pomiędzy płytkami rogowymi. Tym spoiwem (klejem, lepiszczem) są specyficzne tłuszcze (lipidy, sterole, ceramidy). Przetworzone metabolicznie w skórze dostają się ze skóry właściwej do naskórka wraz z płynem międzykomórkowym. Dzięki tym uszczelniającym substancjom na powierzchni skóry powstaje kilka zlepionych szczelnie warstw płytek rogowych – odpornych w dużym stopniu na wodę i inne czynniki (chemiczne, promieniowanie, itp.).
 

Ceramidy uszczelniają naskórek

Wśród tłuszczowych substancji sklejających płytki rogowe naskórka wyróżniają się ceramidy. Ceramidy to doskonałe tłuszczowe lepiszcze - można je również nazwać klejem lub elastycznym cementem międzykomórkowym. Zadaniem ceramików jest wypełnienie, sklejenie i uszczelnienie przestrzeni pomiędzy płytkami rogowymi naskórka. Ceramidy w warstwie rogowej ściśle do siebie przylegają, zapewniając nieprzepuszczalną powłokę dla wody. W skórze człowieka zindentyfikowano już 7 różnych ceramidów oznaczonych kolejno 1,2,3,4,5,6I,6II. Różnią sie one pomiędzy sobą składem i budową chemiczną oraz tzw. polarnością (polarność to specyficzne zachowanie się tych związków, jako struktury chemiczno-krystalicznej w polu magnetycznym). Głównym budulcem ceramidów są tzw. niezbędne, nienasycone kwasy tłuszczowe (w skrócie NNKT).

 
Własności ceramidów

Ten elastyczny cement międzykomórkowy jest współodpowiedzialny za utrzymywanie prawidłowej spoistości komórek i za sprężystość naskórka. Ponadto absorbuje wodę i utrzymuje tzw. równowagę wodną. Jego budowa przypomina bowiem strukturę ciekłych kryształów i ma właściwości wchłaniania do tej struktury cząsteczek wody - jest to tzw. własność hydrofilowa. Ceramidy dzięki temu chronią skórę przed utratą wody i ułatwiają jej wchłanianie, a więc regulują odpowiednie nawilżenie skóry. Ponadto posiadają zdolność absorbowania do struktury cząsteczek tłuszczy - jest to tzw. własność hydrofilowa. Dzięki temu ceramicy są elastyczne, czym nadają plastyczność skórze. Tego typu struktura daje im to również własności termoregulacyjne pomocne w utrzymaniu stałej temperatury. Ceramicy posiadają także własność wzmacniania rogowej ochrony naskórkowej przed innymi szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi, w tym przed niektórymi substancjami chemicznymi i promieniowaniem. Najgorsze działanie na ceramidy mają: mydło, detergenty, rozpuszczalniki. Ilość ceramidów zmniejsza się wraz z wiekiem, a skóra osób po 40. roku życia wcale ich nie produkuje.


Sebum - zewnętrzna łojowa osłona naskórka

Wzmocnieniem rogowej osłony skóry jest pokrywająca ją wydzielina tłuszczowa. Składa się ona z potu i łoju wydzielanego przez gruczoły łojowe skóry. Ten ostatni to specjalna wydzielina woskowo-tłuszczowa (tzw. sebum). Tłuszcze (lipidy) odgrywają ważną rolę w osłonie skóry. Przykładowo zamieniając się z tzw. polarnych, czyli łatwo chłonących wodę i niestety również ją oddających otoczeniu (hydrofilowych) – na niepolarne, które nie przepuszczają wody (są tzw. hydrofobowe), dzięki czemu zapobiegają utracie wody przez skórę. Cienka emulsja tłuszczowa skóry, dzięki swemu odczynowi kwaśnemu jest zabójcza dla wielu bakterii i innych zarazków. Sebum nadaje skórze charakterystyczny gładki wygląd i ładną fakturę. Podczas mycia tradycyjnym zasadowym mydłem tłuszczowa warstewka i jej kwaśny odczyn zanika, a odnawianie trwa kilka godzin. Zaleca się mycie skóry środkami o odczynie kwaśnym lub obojętnym. Szczególnej opieki pielęgnacyjnej i dostosowania mycia do indywidualnych cech fizjologicznych wymaga owłosiona skóra głowy i włosy.

Mycie włosów

Warstwa zrogowaciała pozwala przenikać lekarstwom

Warstwa rogowa nie przepuszcza dużych cząsteczek takich jak białka, czy cukry – pozawala jednak przenikać małym cząsteczkom. Ta jej właściwość pozwala przenikać niektórym substancjom odżywczym i lekarstwom, np. hormonom z przylepionych do skóry plastrów.

 
Złuszczanie się naskórka i łupież

Brak odżywiania zrogowaciałych powierzchniowych komórek naskórka (keranocytów) osłabia ich odporność na czynniki zewnętrzne. A jak wiadomo powierzchnia skóry jest nieustannie poddawana siłom tarcia (ubranie, pościel, praca, golenie się mężczyzn, depilacja u kobiet, itp.), urazom, myciu, itp. Jednak codzienne złuszczanie się pojedynczych płytek rogowych naskórka jest niezauważalne. Złuszczenie całej warstwy płytek naskórka trwa u zdrowego człowieka około 14-28 dni. Za wytworzenie kolejnej warstwy spłaszczonych, bezjądrowych komórek z keratyny odpowiedzialne są obecne w warstwie podstawne (rozrodczej
Tematy powiązane
Newsletter
Wprowadź swój adres e-mail

Administratorem podanych powyżej danych osobowych jest PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58. W razie wyrażenia zgody Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane przez PFM.PL S.A. w celu realizacji usługi newslettera (zawierającego m.in. informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach własnych administratora danych oraz podmiotów z nim współpracujących ). Przysługuje Pani/Panu prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania. Podanie adresu e-mail jest dobrowolne, przy czym niezbędne do korzystania z newslettera.

Oświadczam, że zapoznałem się z Regulaminem i akceptuję jego postanowienia.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych ( tj. adres e-mail ) przez PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58 w celu przesyłania newslettera (zawierającego m.in. informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach własnych administratora danych oraz podmiotów z nim współpracujących ), zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku (t.j. Dz.U. 2016 r. poz. 922 z późn. zm.).

Wyrażam zgodę na otrzymywanie newslettera zawierającego informacje handlowe w rozumieniu ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (t.j. Dz. U. 2016 r. poz. 1030 z późn. zm.) na podany powyżej adres poczty elektronicznej, wysyłanych przez PFM.PL S.A. w imieniu własnym oraz na zlecenie podmiotów współpracujących.

Wyrażam zgodę na używanie przez PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58 telekomunikacyjnych urządzeń końcowych i automatycznych systemów wywołujących dla celów marketingu bezpośredniego zgodnie z art. 172 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 243 z późn. zm.).

Błąd. Wypełnij poprawnie wymagane pola.
REJESTRACJA
Typ konta
Specjalizacja
 
 
Alergologia
Anestezjologia
Chirurgia
Dermatologia i wenerologia
Diabetolog
Endokrynologia
Farmakologia kliniczna
Gastroenterologia
Geriatria
Ginekologia
Hematologia
Immunologia
Internista
Kardiologia
Medycyna
Nefrologia
Okulistyka
Onkologia
Ortopedia
Otorynolaryngologia
Pediatria
POZ
Psychiatria
Reumatologia
Transplantologia
Urologia
Numer PWZ
Imię
Nazwisko
Adres e-mail (login)
Hasło
Powtórz hasło

Administratorem danych osobowych jest PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58. Dane osobowe przetwarzane będą w zakresie dostępu i korzystania z Portalu, a także w celach handlowych, marketingowych, edukacyjnych i statystycznych i nie będą udostępniane innym odbiorcom, zgodnie z Ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku (t.j. Dz.U. 2015 poz. 2135 ze zm.).

Użytkownicy Portalu mają prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania.

Podanie danych osobowych jest dobrowolne, ale niezbędne do realizacji wskazanych wyżej celów.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach marketingowych produktów i usług własnych oraz podmiotów współpracujących.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach statystycznych.

Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji handlowych drogą elektroniczną na podany powyżej adres poczty elektronicznej, wysyłanych przez PFM.PL S.A. w imieniu własnym oraz na zlecenie podmiotów współpracujących, zgodnie z Ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną z dnia 18 lipca 2002 r. (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1422, z 2015 r. poz. 1844).

Oświadczam, że zapoznałem się z Regulaminem Portalu Farmaceutyczno Medycznego i akceptuję jego postanowienia.

Błąd. Wypełnij poprawnie wymagane pola.