Baza chorób - Choroby układu pokarmowego

pokaż wszystkie

Trawienie w żołądku



Żołądek człowieka – to podłużny, umięśniony narząd. Dzięki silnemu umięśnieniu dokładnie miesza i rozciera treść pokarmową w lepką brejowatą masę zwaną miazgą pokarmową. Dzięki wydzielaniu stężonego kwasu solnego sterylizuje pokarm. Ponadto dzięki enzymom trawiennym (i kwasowi solnemu) nadtrawia białko do tzw. peptydów, ułatwiając jego dalszy rozkład na czynniki proste w jelitach.

ŻOŁ¡DEK – BUDOWA I ROLA FIZJOLOGICZNA

Jak zbudowany jest żołądek?

Żołądek człowieka jest podłużnym i silnie umięśnionym narządem. Aby zrozumieć mechanizm trawienia w tym narządzie trzeba zauważyć, że składa się z części wpustowej (przy połączeniu z przełykiem), trzonu żołądka (część środkowa) oraz części odźwiernikową (przy przejściu w dwunastnicę). Workowatą wklęsłość żołądka będącą jego górnym biegunem nazywamy dnem tego narządu (nazwa myląca, ponieważ jest to jego najwyższa część). W tej górnej jego części – mieści się cały pośpiesznie zjedzony posiłek. Dopiero po zmagazynowaniu tutaj porcji jedzenia jest ona stopniowo przesuwana do dolnej odźwiernikową części żołądka dla intensywnego trawienia i sterylizacji przy pomocy soku żołądkowego. U osoby dorosłej pojemność żołądka waha się zazwyczaj od jednego do półtora litra. Wytwarza on przynajmniej taką samą objętość soku żołądkowego na dobę.



Rys. 1 Różne role i pozycje żołądka


Żołądek dozuje, miesza, trawi i przemieszcza pokarm do jelit

Żołądek - współdziałając z dwunastnicą - zmienia swój kształt w zależności od stopnia wypełnienia pokarmem i dominującej funkcji trawiennej, jaką w danym momencie pełni. Żołądek w trawieniu pokarmu pełni kilka ważnych ról. Jest okresowym zbiornikiem i dozownikiem pokarmu do dalszego trawienia. Po drugie miesza pokarmu w swym wnętrzu. Po trzecie skutecznie sterylizuje treść pokarmową pozbawiając jej zarazków. Wreszcie pełni ważną rolę trawienną. Ponadto, przy pomocy silnych skurczów i we współdziałaniu z dwunastnicą – przemieszcza pokarm do jelita cienkiego. (Patrz rys – pozycje A,B,C,D,E,F)


Poprawne działanie żołądka zależy w dużym stopniu od prawidłowości funkcji jego ścianek

Ścianki żołądka składają się z trzech warstw: (patrząc od środka)
– z wyściółki wnętrza – czyli z błony śluzowej, na powierzchni znajdują się gruczoły okładzinowe wydzielające żrące trawienne soki żołądkowe, w tym wspomniany kwas solony, gruczoły śluzowe, które wydzielają śluz ochronny przed kwasem solnym, itp.
– z części środkowej, jaką jest gruba warstwa tkanki mięśniowej umożliwiająca mieszanie pokarmu; – z warstwy zewnętrznej (błony surowiczej).


Żołądek - mieszalnik pokarmu

Pierwsza ważna rola żołądka wiąże się z silnym umięśnieniem. Dzięki niemu żołądek jest nie tylko zbiornikiem, ale i mieszalnikiem oraz „rozgniataczem” pokarmu. Wszakże pokarm dostaje się doń tylko częściowo rozdrobniony w jamy ustnej. W górnej części nazwanej „dnem żołądka” mieści się szybko zjedzony i niezbyt dobrze przeżuty pokarm. Stąd przekazywany jest stopniowo do dolnej części zwanej jamą odźwiernikową. I w tej właśnie części żołądek ruchami zgniatającymi, dzięki silnemu umięśnieniu dokładnie miesza i rozciera treść pokarmową w lepką brejowatą masę zwaną miazgą pokarmową. (rys.1..). Ale uwaga - zanim pokarm dostanie się do jamy odźwiernikowej zsuwa się wklęsłym brzegiem zwanym rynną pokarmową. I to właśnie miejsce, poddane oddziaływaniu przesuwającego się pokarmu jest szczególnie podatne na uszkodzenia błony śluzowej i nadżerki.


cd- s 2


s 2

Sok żołądkowy

Sok żołądkowy jest wydzielany stale przez gruczoły wydzielnicze. Żołądek codziennie produkuje go 1,5-2,5 litra. Sok ten składa się z wody, kwasu solnego, pepsyny - enzymów trawiących białko i tłuszcze oraz innych składników sodu i potasu, śluzu i tzw. czynnika wewnętrznego niezbędnego do prawidłowego wchłaniania witaminy B12. (Niedobór czynnika wewnętrznego powoduje, że organizm nie wchłania witaminy B12, co jest przyczyną niedokrwistości, nazywanej dawniej anemią złośliwą). Najważniejszymi składnikami soku żołądkowego są kwas solny i pepsyna.


Gruczoły wydzielnicze soku żołądkowego
 
Zdolność wydzielania soku żołądkowego zawdzięczamy specjalnym komórkom wydzielniczym ścianek żołądka. Żołądek jest wyścielony błoną śluzową o charakterystycznej strukturze o kształcie kosmków. Pozwala to na znaczne powiększenie powierzchni czynnej ścianek żołądka. W każdym kosmku znajduje się wiele komórek wydzielniczych – zwanych też gruczołami wydzielniczymi, które pod wpływem bodźców wyzwolonych przez przyjmowane pokarmy wydzielają codziennie do światła żołądka 1,5 - 2,5 l soku trawiennego. Sok żołądkowy jest wodnym roztworem kwasu solnego i enzymów trawiennych. Zawarte w nim enzymy trawią białka i (w mniejszym stopniu) tłuszcze.


Gruczoły wydzielnicze żołądka składają się z trzech typów komórek:

Wewnętrzną warstwę wyścielającą wnętrze żołądka stanowi błona śluzowa. W błonie śluzowej znajdują się gruczoły, które zawierają następujące rodzaje komórek: • okładzinowe - wydzielające kwas solny • główne - wydzielające enzym pepsynę trawiący białko • śluzowe - wydzielające śluz, który chroni komórki okładzinowe, główne oraz inne wchodzące w skład błony śluzowej przed trawiącym działaniem kwasu solnego Każdy typ komórek wydzielniczych ma odrębne właściwości i wytwarza inne substancje. Są to bardzo małe struktury, wystarczy powiedzieć, że w żołądku jest około 20 milionów gruczołów, liczba zaś komórek okładzinowych przekracza 1 bilion.


Samoobrona śluzowa przed żrącym sokiem żołądkowym

Tajemnica zdrowego żołądka tkwi w szczelności ochronnej warstwy śluzu oddzielającej nabłonek żołądka od bardzo kwaśnego i trawiącego białko soku żołądkowego ma on właściwości fizykochemiczne, które neutralizują żrące działanie składników soku żołądkowego, a więc kwasu solnego i enzymów trawiennych. Im więcej jest czynnika drażniącego, tym większa jest produkcja śluzu.


ŻOŁ¡DEK STERYLIZATOR

Kwas solny zabija chorobotwórcze bakterie oraz inne drobnoustroje zawarte w pokarmie

Stężony kwas solny wytwarzany przez komórki (gruczoły) okładzinowe naszego żołądka jest jednym z najważniejszych składników soku żołądkowego. Nawet nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak silnie stężony i żrący jest kwas solny w żołądku. Gruczoły okładzinowe są zdolne do „zagęszczania” kwasu nawet milion razy. Tak stężony kwas solny zabija chorobotwórcze bakterie oraz inne drobnoustroje zawarte w pokarmie. Ponadto, wysoka kwaśność soku aktywuje zawarte w nim enzymy niezbędne do prawidłowego trawienia pokarmu. Ale uwaga – jeśli wydzielanie kwasu solnego do soku żołądkowego przekroczy 20 mmol HCl w ciągu 1 godziny mamy niebezpieczną dla zdrowia nadkwasotę.


cd - 3



Pokarm po dostaniu się do żołądka trafia na bardzo kwaśną kąpiel z kwasu solnego.

Między posiłkami wydzielanie kwasu solnego w żołądku utrzymuje się na stosunkowo niskim poziomie . Nasila się podczas przyjmowania pokarmów. Spożycie pokarmu powoduje gwałtowny wzrost wydzielania stężonego kwasu, który w zależności od rodzaju pokarmu utrzymuje się nawet do 6 do 8 godzin. Gruczoły wydzielnicze mogą wyprodukować tak dużo kwasu solnego, że sok żołądkowy jest najbardziej kwaśnym płynem w ustroju o pH od 1 do 2. Dzięki temu kwas ten chroni przed dostaniem się do organizmu groźnych bakterii chorobotwórczych i wirusów.



TRAWIENIE W ŻOŁ¡DKU

Wydzielanie soków żołądkowych reguluje układ nerwowy.

Najważniejszy jest tzw. nerw błędny autonomicznego układu nerwowego, który przenosi bodźce smakowe i węchowe wprost do gruczołów wydzielniczych żołądka. To wpływ zapachu i smaku jedzenia pobudza komórki wydzielnicze do intensywnej produkcji i wydzielania soków żołądkowych. Może się to również zdarzyć pod wpływem tzw. odruchu warunkowego – czyli „smakowitego” słowa – „czas na obiad!”. Ale uwaga komórki wydzielnicze pełnią nie tylko rolę trawienną, ale i uczestniczą w samoregulacji wydzielania soków. W tej ostatniej roli - wydzielane przez nie do krwi substancje wpływają zwrotnie na hamowanie lub pobudzanie gruczołów wydzielniczych.


Pepsyna i trawienie żołądkowe

Podstawowym enzymem trawiennym żołądka jest pepsyna. Jest właściwie to grupa enzymów trawiennych, która w żołądku zapoczątkowuje trawienie białka. Pepsyna atakuje wiązania peptydowe białek w ich „słabych punktach”. Pod jej wpływem duże cząsteczki białek ulegają rozkładowi na krótsze elementy, nazywane peptydami.
Pepsynę wydzielają gruczoły żołądkowe w postaci nieczynnego prekursora – pepsynogenu.
Dopiero w silnie kwaśnym środowisku soku żołądkowego (poniżej pH.5) dochodzi do uaktywnienia enzymu i może on trawić pokarm.

Specyfika trawienia żołądkowego u niemowląt.

W soku żołądkowym niemowląt – obok pepsynogenów - znajduje się też inny enzym - rennina (nie mylić z reniną!!!), która wspomaga trawienie białka. W obecności wapnia enzym ten powoduje przejście białka mleka - kazeiny, w parakazeinian wapnia, związek bardziej podatny na działanie pepsyny. Tak więc trawienie mleka - podstawowego pożywienia niemowląt - zostaje dodatkowo wsparte działaniem tego enzymu.


Kwas solny również trawi białko.


Kwas solny wydzielany przez komórki okładzinowe żołądka posiada zdolność rozpulchniania włókien kolagenowych mięsa. Dzięki temu rozkłada ten pokarm i zawarte w nim związki chemiczne na drobne, bardziej strawne cząsteczki. Zakwaszona kwasem solnym treść żołądkowa aktywuje wydzielaną przez żołądek pepsynę, która jest enzymem trawiącym białko. Ponadto kwaśna treść przedostawszy się z żołądka do dwunastnicy pobudza jej błonę śluzową do wydzielania hormonów jelitowych, a głównie sekretyny i cholecystokininy. Hormony te wzmagają wydzielanie soku trzustkowego i żółci.


Czynniki regulujące wydzielanie kwasu solnego i pepsyny


Wydzielanie pepsyny (a właściwie jego prekursora – pepsynogenów) - początkowo przebiega spontanicznie, następnie zaś jest nasilane przez samą pepsynę (autokataliza). Wydzielanie pepsynogenów jest zjawiskiem stałym, ulegającym wyraźnemu zwiększeniu pod wpływem tych samych bodźców, które zwiększają wydzielanie kwasu solnego, czyli takich substancji jak: gastryna, histamina, insulina, acetylocholina (neuroprekaźnik); oraz po spożyciu pokarmu! Substancje hamujące wydzielanie pepsynogenów to: glukagon, prostaglandyny. Ponadto leki cholinergiczne. Analogicznie do pobudzania, częściowo hamują uwalnianie pepsyny substancje hamujące wydzielanie kwasu solnego: chalon, cholecystokinina-pankreozymina, żołądkowy polipeptyd inhibicyjny i inne.


Zaburzenie trawienia w żołądku – nadkwaśność soku żołądkowego

Pomimo, że kwaśna kąpiel jest niezbędna do sterylizacji żołądka i prawidłowego trawienia spożytych pokarmów to w pewnych sytuacjach może spowodować wystąpienie dolegliwości cechujących chorobę żołądkowo-refluksową z takimi objawami jak, zgaga i zwracanie. (O tych sytuacjach powiemy poniżej)

Choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa - objawy i ich przyczyny

oprac. mgr Edward Ozga Michalski
Konsultacja dr n. med. Janusz Ciok gastrolog


Piśmiennictwo
1. Organizm człowieka;Gemini Polska;1993 r.
2. Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy - współczesna strategia leczenia 2002-02-15 Prof. Jan Dzieniszewski; Klinika Chorób Metabolicznych i Gastroenterologii Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie.
3. Dyspepsja czynnościowa - patogeneza i leczenie. oprac. nie publikowane; dr n. med. Janusz Ciok
4. Refluks żołądkowo-przełykowy; Prof. dr hab. med. Jacek Muszyński Katedra i Klinika Gastroenterologii i Chorób Przemiany Materii AM w Warszawie; Terapia 2000 5. Domowe leczenie nadkwaśności żołądka , „Moje Zdrowie”, 1998; JANUSZ M. ŚLIWA lek. chorób wewnętrznych  
Tematy powiązane
Newsletter
Wprowadź swój adres e-mail

Administratorem podanych powyżej danych osobowych jest PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58. W razie wyrażenia zgody Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane przez PFM.PL S.A. w celu realizacji usługi newslettera (zawierającego m.in. informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach własnych administratora danych oraz podmiotów z nim współpracujących ). Przysługuje Pani/Panu prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania. Podanie adresu e-mail jest dobrowolne, przy czym niezbędne do korzystania z newslettera.

Oświadczam, że zapoznałem się z Regulaminem i akceptuję jego postanowienia.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych ( tj. adres e-mail ) przez PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58 w celu przesyłania newslettera (zawierającego m.in. informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach własnych administratora danych oraz podmiotów z nim współpracujących ), zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku (t.j. Dz.U. 2016 r. poz. 922 z późn. zm.).

Wyrażam zgodę na otrzymywanie newslettera zawierającego informacje handlowe w rozumieniu ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (t.j. Dz. U. 2016 r. poz. 1030 z późn. zm.) na podany powyżej adres poczty elektronicznej, wysyłanych przez PFM.PL S.A. w imieniu własnym oraz na zlecenie podmiotów współpracujących.

Wyrażam zgodę na używanie przez PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58 telekomunikacyjnych urządzeń końcowych i automatycznych systemów wywołujących dla celów marketingu bezpośredniego zgodnie z art. 172 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 243 z późn. zm.).

Błąd. Wypełnij poprawnie wymagane pola.
REJESTRACJA
Typ konta
Specjalizacja
 
 
Alergologia
Anestezjologia
Chirurgia
Dermatologia i wenerologia
Diabetolog
Endokrynologia
Farmakologia kliniczna
Gastroenterologia
Geriatria
Ginekologia
Hematologia
Immunologia
Internista
Kardiologia
Medycyna
Nefrologia
Okulistyka
Onkologia
Ortopedia
Otorynolaryngologia
Pediatria
POZ
Psychiatria
Reumatologia
Transplantologia
Urologia
Numer PWZ
Imię
Nazwisko
Adres e-mail (login)
Hasło
Powtórz hasło

Administratorem danych osobowych jest PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58. Dane osobowe przetwarzane będą w zakresie dostępu i korzystania z Portalu, a także w celach handlowych, marketingowych, edukacyjnych i statystycznych i nie będą udostępniane innym odbiorcom, zgodnie z Ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku (t.j. Dz.U. 2015 poz. 2135 ze zm.).

Użytkownicy Portalu mają prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania.

Podanie danych osobowych jest dobrowolne, ale niezbędne do realizacji wskazanych wyżej celów.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych przeze mnie w toku rejestracji w zakresie dostępu i korzystania z Portalu.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach marketingowych produktów i usług własnych oraz podmiotów współpracujących.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach edukacyjnych.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach statystycznych.

Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji handlowych drogą elektroniczną na podany powyżej adres poczty elektronicznej, wysyłanych przez PFM.PL S.A. w imieniu własnym oraz na zlecenie podmiotów współpracujących, zgodnie z Ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną z dnia 18 lipca 2002 r. (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1422, z 2015 r. poz. 1844).

Wyrażam zgodę na używanie automatycznych systemów wywołujących dla celów marketingu bezpośredniego, zgodnie z ustawą Prawo telekomunikacyjne z dnia 16 lipca 2004 r. (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 243, 827, 1198, z 2015 r. poz. 1069).

Oświadczam, że zapoznałem się z Regulaminem Portalu Farmaceutyczno Medycznego i akceptuję jego postanowienia.

Błąd. Wypełnij poprawnie wymagane pola.