artykuły
Udostępnij

Wyjaśniona zagadka talidomidu

Odkrycie zgubnego wpływu jednego z enancjomerów talidomidu na ludzkie płody spowodowało rewolucję w badaniach klinicznych leków. Po 60 latach od tragicznych w skutkach zdarzeń naukowcy zrozumieli na poziomie molekularnym, dlaczego talidomid okazał się być tak niebezpieczny dla nienarodzonych dzieci.

Wyjaśniona zagadka talidomidu

Talidomid został po raz pierwszy otrzymany w 1953 roku przez niemieckich chemików z Chemie Grünenthal. Jest on substancją optycznie czynną, a więc może występować w dwóch odmianach, nazywanych enancjomerami: prawo- i lewoskrętnej. Początkowo produkowany był on jednak jako racemat, a więc mieszanina obu enancjomerów: R oraz S. Nie wiedziano bowiem wtedy, że tylko jedna z odmian ma działanie lecznicze (R), podczas gdy druga (S) działa negatywnie na nienarodzone dzieci.

Zanim jednak doszło do odkrycia niebezpiecznego działania talidomidu na ludzkie płody, lek zdążył być zarejestrowany w 50 krajach i był sprzedawany bez recepty, między innymi jako środek przeciwko nudnościom w początkowych tygodniach ciąży. Na początku lat 60. XX wieku producenci chcieli wprowadzić swój produkt na rynek amerykański, jedna amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) zleciła dodatkowe badania, wykonywane przez Frances Oldham Kelsey. To ona zauważyła, że lek nie był dotychczas sprawdzany pod kątem mutagenności. Po przeprowadzonych przez nią testach okazało się, że talidomid jest odpowiedzialny za powstawanie zniekształceń kończyn, nieprawidłowości w rozwoju palców oraz zaburzeń wzroku i słuchu u dzieci matek, które go zażywały. Lek był szczególnie niebezpieczny dla płodów do 50. dnia ciąży.

Szacuje się, że ofiarami zażywania przez matki talidomidu w latach 50. i 60. XX wieku stało się 15 tysięcy dzieci, z których tylko 12 tysięcy przyszło na świat. 4 tysiące z nich nie dożyły jednak pierwszych urodzin. Odkrycie negatywnego wpływu talidomidu na ludzkie płody rozpoczęło rewolucję w badaniach klinicznych nowych substancji czynnych. Od tego czasu badania kliniczne zaczęły przypominać znane nam dzisiaj, żmudne i dokładne procedury sprawdzające bezpieczeństwo stosowania nowych preparatów – także pod kątem stosowania ich u kobiet ciężarnych oraz u małych dzieci.

Od trucizny do leku

Odkrycie mutagenności talidomidu nie oznaczało jednak końca jego kariery w świecie medycyny. Dziś talidomid stosowany jest w leczeniu przeciwnowotworowym, podobnie jak jego następcy: lenalidomid i pomalidomid. Leki te poprawiają działanie układu odpornościowego wobec komórek nowotworowych oraz często powodują hamowanie powstawania nowych naczyń krwionośnych wokół guza, co prowadzi do jego gorszego ukrwienia. W tej ostatniej właściwości talidomidu dotychczas upatrywano przyczyn zniekształceń kończyn u dzieci matek, stosujących ten lek. Nieprawidłowo powstające pod wpływem talidomidu naczynia krwionośne w dłoniach czy stopach miały nie dostarczać dostatecznej ilości składników odżywczych do kończyn, a w rezultacie prowadzić do zniekształceń.

Amerykańscy naukowcy z Dana-Farber Cancer Institute odkryli jednak, że zgubny wpływ talidomidu na ludzkie płody wynikał raczej z oddziaływania leku na liczne czynniki transkrypcyjne, m.in. na białko SALL4. Czynnik SALL4 odgrywa istotną rolę na bardzo wczesnym etapie rozwoju płodu, a w dojrzałych komórkach jego ekspresja jest właściwie znikoma. Wrodzone wady w ekspresji białka SALL4 powodują wystąpienie u dzieci wad neurologicznych, zaburzeń pracy nerek, serca oraz nieprawidłowości w wykształcaniu kończyn.

Jednocześnie białko SALL4 jest ponownie aktywowane i nieprawidłowo regulowane w przypadku różnych nowotworach, w tym w ostrej białaczce szpikowej, ostrej białaczce limfatyczne, raku żołądka, piersi, wątroby, płuc czy glejaku. A to właśnie w tych rodzajach chorób nowotworowych talidomid okazał się być skutecznym lekiem.

 

Na podstawie:

K. A. Donovan et al., Thalidomide promotes degradation of SALL4, a transcription factor implicated in Duane Radial Ray Syndrome. eLife 2018;7:e38430

 

gorący temat
Newsletter
Wprowadź swój adres e-mail

Administratorem podanych powyżej danych osobowych jest PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58. W razie wyrażenia zgody Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane przez PFM.PL S.A. w celu realizacji usługi newslettera (zawierającego m.in. informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach własnych administratora danych oraz podmiotów z nim współpracujących ). Przysługuje Pani/Panu prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania. Podanie adresu e-mail jest dobrowolne, przy czym niezbędne do korzystania z newslettera.

Oświadczam, że zapoznałem się z Regulaminem i akceptuję jego postanowienia.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych ( tj. adres e-mail ) przez PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58 w celu przesyłania newslettera (zawierającego m.in. informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach własnych administratora danych oraz podmiotów z nim współpracujących ), zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku (t.j. Dz.U. 2016 r. poz. 922 z późn. zm.).

Wyrażam zgodę na otrzymywanie newslettera zawierającego informacje handlowe w rozumieniu ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (t.j. Dz. U. 2016 r. poz. 1030 z późn. zm.) na podany powyżej adres poczty elektronicznej, wysyłanych przez PFM.PL S.A. w imieniu własnym oraz na zlecenie podmiotów współpracujących.

Wyrażam zgodę na używanie przez PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58 telekomunikacyjnych urządzeń końcowych i automatycznych systemów wywołujących dla celów marketingu bezpośredniego zgodnie z art. 172 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 243 z późn. zm.).

Błąd. Wypełnij poprawnie wymagane pola.
REJESTRACJA
Typ konta
Specjalizacja
 
 
Alergologia
Anestezjologia
Chirurgia
Dermatologia i wenerologia
Diabetolog
Endokrynologia
Farmakologia kliniczna
Gastroenterologia
Geriatria
Ginekologia
Hematologia
Immunologia
Internista
Kardiologia
Medycyna
Nefrologia
Okulistyka
Onkologia
Ortopedia
Otorynolaryngologia
Pediatria
POZ
Psychiatria
Reumatologia
Transplantologia
Urologia
Numer PWZ
Imię
Nazwisko
Adres e-mail (login)
Hasło
Powtórz hasło

Administratorem danych osobowych jest PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58. Dane osobowe przetwarzane będą w zakresie dostępu i korzystania z Portalu, a także w celach handlowych, marketingowych, edukacyjnych i statystycznych i nie będą udostępniane innym odbiorcom, zgodnie z Ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku (t.j. Dz.U. 2015 poz. 2135 ze zm.).

Użytkownicy Portalu mają prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania.

Podanie danych osobowych jest dobrowolne, ale niezbędne do realizacji wskazanych wyżej celów.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych przeze mnie w toku rejestracji w zakresie dostępu i korzystania z Portalu.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach marketingowych produktów i usług własnych oraz podmiotów współpracujących.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach edukacyjnych.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach statystycznych.

Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji handlowych drogą elektroniczną na podany powyżej adres poczty elektronicznej, wysyłanych przez PFM.PL S.A. w imieniu własnym oraz na zlecenie podmiotów współpracujących, zgodnie z Ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną z dnia 18 lipca 2002 r. (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1422, z 2015 r. poz. 1844).

Wyrażam zgodę na używanie automatycznych systemów wywołujących dla celów marketingu bezpośredniego, zgodnie z ustawą Prawo telekomunikacyjne z dnia 16 lipca 2004 r. (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 243, 827, 1198, z 2015 r. poz. 1069).

Oświadczam, że zapoznałem się z Regulaminem Portalu Farmaceutyczno Medycznego i akceptuję jego postanowienia.

Błąd. Wypełnij poprawnie wymagane pola.