artykuły
Udostępnij

Wybór zależy od (epi)genetyki?

Pytanie, co sprawia, że jedni z nas wybierają posługiwanie się prawą a inni lewą dłonią pozostawało bez odpowiedzi od stuleci. Dzięki nowoczesnym technikom inżynierii genetycznej być może jesteśmy bliżej wyjaśnienia tej zagadki niż kiedykolwiek wcześniej.

Wybór zależy od (epi)genetyki?

Gdy spojrzymy na ciało człowieka, wydaje się być ono strukturą wysoce symetryczną: posiadamy po dwie ręce i nogi, nasza klatka piersiowa jest z zewnątrz niemal identyczna po prawej i lewej stronie, podobnie jak twarz. Jednak symetria właściwie nie występuje w głębi naszych organizmów: począwszy od tego, że większość narządów (serce, żołądek, wątroba, trzustka) zlokalizowanych jest tylko po jednej stronie ciała, aż po różnice w lokalizacji ośrodków w mózgu odpowiadających za takie funkcje jak mowa, wyobraźnia przestrzenna czy emocje. Zjawisko asymetrii ludzkiego organizmu nosi nazwę lateralizacji.

Pokaż rękę!

Lateralizacja objawia się, między innymi wyraźnym podziałem na rękę wiodącą (u praworęcznych jest to prawa ręka, u leworęcznych – lewa) oraz rękę podporządkowaną. Przez wieki osobom leworęcznym przypisywane były nadprzyrodzone zdolności i zdarzało się, że były one prześladowane lub dyskryminowane. Znanymi mańkutami byli Leonardo da Vinci, Maria Skłodowska-Curie czy Albert Einstein. Dziś dominowanie lewej ręki nad prawą nikogo nie szokuje, a odsetek osób leworęcznych szacuje się na około dziesięć procent całej populacji.

Wydaje się również, że wyraźny podział na prawo- i leworęcznych nie jest do końca prawdziwy. Część z nas w przypadku konkretnej czynności faworyzuje jedną dłoń – jednak nie musi być to ręka po tej samej stronie! Zdarza się, że piszemy prawą ręką, lecz szczotkujemy zęby, mieszamy zupę lub rzucamy piłkę lewą ręką. Istnieją też osoby oburęczne, które wykorzystują obie ręce do wykonywania różnych czynności jednakowo. Oburęczność ma jednak swoją cenę. Nieustalona lateralizacja może powodować występowanie problemów z czytaniem, utrudniać orientację w przestrzeni czy odwzorowywanie symboli lub liter.

Mów do mnie

Choć znalezienie odpowiedzi na pytanie, co sprawia, że wybieramy na dominującą prawą lub lewą rękę wydaje się być niewiele wnosić do nauki, to może ono pomóc zrozumieć, jak mózg rozdziela określone zadania do odpowiednich części ciała.

Badania naukowe wykazały, że wybór ręki wiodącej związany jest ze zlokalizowaniem ośrodków odpowiedzialnych za mowę w mózgu. U osób praworęcznych niemal zawsze ośrodki mowy, logiki, rozumienia i programowania motorycznego zlokalizowane są w lewej półkuli. W przypadku leworęcznych umiejscowienie tych ośrodków nie jest oczywiste. Tylko u mniej więcej jednej czwartej mańkutów są one zlokalizowane w prawej półkuli, u pozostałych – podobnie jak u praworęcznych – w lewej części mózgu.

Genetyka czy epigenetyka?

Dotychczas brakuje jednoznacznych dowodów na poparcie popularnej tezy, że za wybór ręki wiodącej zależy wyłącznie od naszych genów i może być przekazywany przez rodziców potomstwu. Badania przy udziale bliźniąt jednojajowych wskazują, że tylko w jednej czwartej za prawo- lub leworęczność odpowiadają nasze geny. Pozostałych 75 procent zależy od innych czynników.

W innym badaniu wykazano, że dłuższe karmienie piersią przez matkę sprzyja leworęczności dziecka. Dotyczy to czasu karmienia powyżej sześciu miesięcy. Potwierdzałoby to tezę o roli zmian epigenetycznych w wykształceniu lewo- i praworęczności. Zmiany epigenetyczne są nanoszone na nasz genom pod wpływem czynników środowiskowych i determinują to, czy dany gen będzie ulegał ekspresji (zostanie „włączony”) czy nie.

Zatem rozwój inżynierii genetycznej może wkrótce przybliżyć nas do rozwiązania zagadki wyboru dominującej ręki oraz tego, co sprawia, że nasz mózg „wie” jak rozdzielić zadania do odpowiednich części ciała.

 

Na podstawie:

S. Ocklenburg et al., Epigenetic regulation of lateralized fetal spinal gene expression underlies hemispheric asymmetries. eLife 6 (2017) e22784. DOI: 10.7554/eLife.22784

K. Denny, Breastfeeding predicts handedness. Laterality. 17(3) (2012) 361-368.

S. E. Medland, Genetic influences on handedness: Data from 25,732 Australian and Dutch twin families. Neuropsychologia 47(2) (2009) 330-337

gorący temat
Newsletter
Wprowadź swój adres e-mail

Administratorem podanych powyżej danych osobowych jest PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58. W razie wyrażenia zgody Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane przez PFM.PL S.A. w celu realizacji usługi newslettera (zawierającego m.in. informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach własnych administratora danych oraz podmiotów z nim współpracujących ). Przysługuje Pani/Panu prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania. Podanie adresu e-mail jest dobrowolne, przy czym niezbędne do korzystania z newslettera.

Oświadczam, że zapoznałem się z Regulaminem i akceptuję jego postanowienia.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych ( tj. adres e-mail ) przez PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58 w celu przesyłania newslettera (zawierającego m.in. informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach własnych administratora danych oraz podmiotów z nim współpracujących ), zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku (t.j. Dz.U. 2016 r. poz. 922 z późn. zm.).

Wyrażam zgodę na otrzymywanie newslettera zawierającego informacje handlowe w rozumieniu ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (t.j. Dz. U. 2016 r. poz. 1030 z późn. zm.) na podany powyżej adres poczty elektronicznej, wysyłanych przez PFM.PL S.A. w imieniu własnym oraz na zlecenie podmiotów współpracujących.

Wyrażam zgodę na używanie przez PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58 telekomunikacyjnych urządzeń końcowych i automatycznych systemów wywołujących dla celów marketingu bezpośredniego zgodnie z art. 172 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 243 z późn. zm.).

Błąd. Wypełnij poprawnie wymagane pola.
REJESTRACJA
Typ konta
Specjalizacja
 
 
Alergologia
Anestezjologia
Chirurgia
Dermatologia i wenerologia
Diabetolog
Endokrynologia
Farmakologia kliniczna
Gastroenterologia
Geriatria
Ginekologia
Hematologia
Immunologia
Internista
Kardiologia
Medycyna
Nefrologia
Okulistyka
Onkologia
Ortopedia
Otorynolaryngologia
Pediatria
POZ
Psychiatria
Reumatologia
Transplantologia
Urologia
Numer PWZ
Imię
Nazwisko
Adres e-mail (login)
Hasło
Powtórz hasło

Administratorem danych osobowych jest PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58. Dane osobowe przetwarzane będą w zakresie dostępu i korzystania z Portalu, a także w celach handlowych, marketingowych, edukacyjnych i statystycznych i nie będą udostępniane innym odbiorcom, zgodnie z Ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku (t.j. Dz.U. 2015 poz. 2135 ze zm.).

Użytkownicy Portalu mają prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania.

Podanie danych osobowych jest dobrowolne, ale niezbędne do realizacji wskazanych wyżej celów.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych przeze mnie w toku rejestracji w zakresie dostępu i korzystania z Portalu.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach marketingowych produktów i usług własnych oraz podmiotów współpracujących.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach edukacyjnych.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach statystycznych.

Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji handlowych drogą elektroniczną na podany powyżej adres poczty elektronicznej, wysyłanych przez PFM.PL S.A. w imieniu własnym oraz na zlecenie podmiotów współpracujących, zgodnie z Ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną z dnia 18 lipca 2002 r. (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1422, z 2015 r. poz. 1844).

Wyrażam zgodę na używanie automatycznych systemów wywołujących dla celów marketingu bezpośredniego, zgodnie z ustawą Prawo telekomunikacyjne z dnia 16 lipca 2004 r. (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 243, 827, 1198, z 2015 r. poz. 1069).

Oświadczam, że zapoznałem się z Regulaminem Portalu Farmaceutyczno Medycznego i akceptuję jego postanowienia.

Błąd. Wypełnij poprawnie wymagane pola.