artykuły
Udostępnij

Mózg na chemii

Znaczny odsetek pacjentów onkologicznych stosujących chemioterapię skarży się na pogorszenie pamięci oraz zdolności poznawczych. Jak to się dzieje, że niektóre chemoterapeutyki podczas leczenia i nawet kilka miesięcy po nim mogą powodować gorszą pracę mózgu?

 

Mózg na chemii

Przez wiele lat problem pogorszenia zdolności kognitywnych u pacjentów z nowotworami był bagatelizowany. Chorzy byli informowani o możliwości wystąpienia takich działań niepożądanych jak nudności, wypadanie włosów, spadek odporności czy kłopoty z układem pokarmowym, lecz wpływ leczenia na pracę układu nerwowego był zwykle pomijany.

Samo zjawisko pogorszenia pracy mózgu podczas leczenia onkologicznego lub po jego zakończeniu nosi różne angielskie nazwy i nie doczekało się polskiego odpowiednika. Zazwyczaj stan ten nazywany jest „chemo brain” (mózg po chemioterapii), „chemo fog” (mgła po chemioterapii) lub „post cancer treatment cognitive” („zaburzenia poznawcze po leczeniu przeciwnowotworowym”). Stan ten nie jest chorobą, lecz jednym z efektów ubocznych terapii.

Według różnych badań nawet 70 procent osób leczonych chemoterapeutykami odczuwa pogorszenie pamięci, trudności z koncentracją i wielozadaniowością, spowolnienie myślenia oraz „mgłę” toczącą ich umysł podczas przyjmowania leków przeciwnowotworowych. Nawet u 30 procent pacjentów onkologicznych problemy te utrzymują się do kilku lat po zakończeniu terapii.

Mikroglej

Na początku XXI wieku naukowcy z Uniwersytetu Stanforda w USA rozpoczęli badania nad wpływem radioterapii (działającej bardziej radykalnie niż chemioterapia) na zdolności poznawcze. W 2003 roku w czasopiśmie „Science” opublikowane zostały wyniki badań, z których wynikało, że zastosowane w leczeniu promieniowanie wpływa na komórki mikrogleju. Mikroglej budują komórki, które chronią mózg przed stanem zapalnym i są odpowiednikiem komórek odpornościowych we krwi. Stanowią one około 10 procent wszystkich komórek w naszych mózgach.

Późniejsze badania uczonych z University of Rochester w USA pokazały, że nie tylko mikroglej jest wrażliwy na leczenie przeciwnowotworowe. Badacze wykazali, że chemioterapia działa negatywnie w również na komórki prekursorowe oligodendrocytów (ang. oligodendrocyte precursor cells, OPCs). Rolą tych komórek jest pomoc w tworzeniu osłonki mielinowej neuronów, pomagającej przekazywać sygnały nerwowe w mózgu. Zbyt cienka osłonka mielinowa może spowalniać przepływ informacji oraz powodować wystąpienie pogorszenia pamięci czy koncentracji. Okazało się jednak, że w zdrowym mózgu komórki prekursorowe oligodendrocytów mogą na nowo namnażać się, co nie wyjaśniało, dlaczego efekty działania chemioterapii u niektórych pacjentów utrzymują się nawet kilka-kilkanaście lat.

Toksyczne środowisko

W najnowszym badaniu badacze z Uniwersytetu Stanforda analizowali próbki mózgu pochodzące od nieżyjących dawców, stworzyli mysi model chemo brain oraz pokazali możliwy sposób na przeciwdziałanie wystąpienia pogorszenia zdolności poznawczych w wyniku leczenia onkologicznego.

Analiza próbek tkanki mózgowej wykazała, że u osób leczonych chemoterapeutykami w substancji białej (silnie umielinionej części mózgu) zauważalna jest dużo mniejsza liczba komórek prekursorowych oligodendrocytów niż u osób z grupy kontrolnej. To potwierdziło wcześniejsze obserwacje uczonych z University of Rochester.

W kolejnym etapie badania uczeni z Uniwersytetu Stanforda stworzyli mysi model zaburzeń poznawczych poprzez podawanie gryzoniom metotreksatu, jednego z cytostatyków, o którym wiadomo, że szczególnie często powoduje działania niepożądane ze strony układu nerwowego. Dzięki temu modelowi dowiedziono, że lek nie działa bezpośrednio toksycznie na OPCs, lecz aktywuje komórki mikrogleju zmniejszające liczbę komórek prekursorowych oligodendrocytów. Badacze dowiedli też, że podanie substancji zmniejszającej aktywność mikrogleju u zwierząt leczonych metotreksatem przywróciło pamięć i zdolności poznawcze.

Nie wiadomo jednak, czy wszystkie chemoterapeutyki wykazują taki sam mechanizm działania na mózg jak metotreksat, przyczyniając się do wystąpienia zjawiska chemo brain. Niemniej istnieje nadzieja, że za jakiś czas uda się zmniejszyć lub nawet wyeliminować ten nieprzyjemny efekt uboczny leczenia przeciwnowotworowego.

 

Na podstawie:

J. Couzin-Frankel, How does chemo brain work? One cancer drug might interfere with brain signalling.Science (2018) DOI: 10.1126/science.aaw2984

K. Kwiatkowska, Co to jest chemobrain? Funkcjonowanie poznawcze w chorobie nowotworowej. www.zwrotnikraka.pl (dostęp 22 stycznia 2019)

gorący temat
Newsletter
Wprowadź swój adres e-mail

Administratorem podanych powyżej danych osobowych jest PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58. W razie wyrażenia zgody Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane przez PFM.PL S.A. w celu realizacji usługi newslettera (zawierającego m.in. informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach własnych administratora danych oraz podmiotów z nim współpracujących ). Przysługuje Pani/Panu prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania. Podanie adresu e-mail jest dobrowolne, przy czym niezbędne do korzystania z newslettera.

Oświadczam, że zapoznałem się z Regulaminem i akceptuję jego postanowienia.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych ( tj. adres e-mail ) przez PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58 w celu przesyłania newslettera (zawierającego m.in. informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach własnych administratora danych oraz podmiotów z nim współpracujących ), zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku (t.j. Dz.U. 2016 r. poz. 922 z późn. zm.).

Wyrażam zgodę na otrzymywanie newslettera zawierającego informacje handlowe w rozumieniu ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (t.j. Dz. U. 2016 r. poz. 1030 z późn. zm.) na podany powyżej adres poczty elektronicznej, wysyłanych przez PFM.PL S.A. w imieniu własnym oraz na zlecenie podmiotów współpracujących.

Wyrażam zgodę na używanie przez PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58 telekomunikacyjnych urządzeń końcowych i automatycznych systemów wywołujących dla celów marketingu bezpośredniego zgodnie z art. 172 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 243 z późn. zm.).

Błąd. Wypełnij poprawnie wymagane pola.
REJESTRACJA
Typ konta
Specjalizacja
 
 
Alergologia
Anestezjologia
Chirurgia
Dermatologia i wenerologia
Diabetolog
Endokrynologia
Farmakologia kliniczna
Gastroenterologia
Geriatria
Ginekologia
Hematologia
Immunologia
Internista
Kardiologia
Medycyna
Nefrologia
Okulistyka
Onkologia
Ortopedia
Otorynolaryngologia
Pediatria
POZ
Psychiatria
Reumatologia
Transplantologia
Urologia
Numer PWZ
Imię
Nazwisko
Adres e-mail (login)
Hasło
Powtórz hasło

Administratorem danych osobowych jest PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58. Dane osobowe przetwarzane będą w zakresie dostępu i korzystania z Portalu, a także w celach handlowych, marketingowych, edukacyjnych i statystycznych i nie będą udostępniane innym odbiorcom, zgodnie z Ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku (t.j. Dz.U. 2015 poz. 2135 ze zm.).

Użytkownicy Portalu mają prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania.

Podanie danych osobowych jest dobrowolne, ale niezbędne do realizacji wskazanych wyżej celów.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach marketingowych produktów i usług własnych oraz podmiotów współpracujących.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach statystycznych.

Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji handlowych drogą elektroniczną na podany powyżej adres poczty elektronicznej, wysyłanych przez PFM.PL S.A. w imieniu własnym oraz na zlecenie podmiotów współpracujących, zgodnie z Ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną z dnia 18 lipca 2002 r. (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1422, z 2015 r. poz. 1844).

Oświadczam, że zapoznałem się z Regulaminem Portalu Farmaceutyczno Medycznego i akceptuję jego postanowienia.

Błąd. Wypełnij poprawnie wymagane pola.