artykuły
Udostępnij
Tagi

Farmakoterapia w ciąży

Istnieje wiele czynników zagrażających rozwijającemu się płodowi. Specjalne zalecenia dotyczą również farmakoterapii i substancji leczniczych, które mogą być bezpiecznie stosowane.

Farmakoterapia w ciąży

FDA (z ang. Food & Drug Administration), amerykańska instytucja rządowa zajmująca się między innymi kontrolą i dopuszczaniem leków do obrotu na terenie Stanów Zjednoczonych dokonała klasyfikacji substancji leczniczych uwzględniającą bezpieczeństwo ich stosowania. I tak wyróżniamy następujące kategorie:

Kategoria A

Substancje sklasyfikowane do tej grupy są uznawane za bezpieczne, a badania kliniczne przeprowadzone z udziałem kobiet w ciąży nie wykazały szkodliwego działania tych leków na płód.

(witaminy z grupy B, C, D i E w najmniejszych zalecanych dawkach)

Kategoria B

Bezpieczeństwo substancji umieszczonych w tej grupie nie zostało potwierdzone
w badaniach z udziałem kobiet w ciąży, a jedynie na modelach zwierzęcych.

(m.in. paracetamol, witamina A w małych dawkach, loratadyna, klotrimazol)

Kategoria C

Tu znajdują się substancje lecznicze, które w badaniach na zwierzętach wykazały szkodliwe działanie na płód. Leki te są stosowane tylko w przypadkach kiedy korzyści terapeutyczne znacznie przewyższają ryzyko działań niepożądanych u płodu.

(np. metyldopa, metoprolol, klemastyna)

Kategoria D

Badania kliniczne wykazały, że stosowanie związków leczniczych z tej grupy stanowi zagrożenie dla płodu. Leki te można stosować u kobiet w ciąży tylko
w stanach zagrażających życiu matki, jeżeli leki z powyższych kategorii nie mogą być zastosowane.

(kwas acetylosalicylowy, kwas walproinowy, fenytoina)

Kategoria X

Sklasyfikowano tu substancje bezwzględnie przeciwwskazane u kobiet w ciąży,
o udowodnionym działaniu teratogennym. Nie zaleca się również stosowania ich
u kobiet w okresie rozrodczym i tych planujących ciążę.

(retinoidy, talidomid, pochodne kumaryny, metylotiouracyl, witamina D w dużych dawkach).

Priorytetem w farmakoterapii kobiet w ciąży jest zachowanie bezpieczeństwa, które zależy przede wszystkim od czasu trwania kuracji, dawki, ale także od okresu rozwoju płodu. Najbardziej krytyczny moment stosowania leków to okres organogenezy, który przypada na 14-56 dzień ciąży. Wówczas embrion jest najbardziej wrażliwy na czynniki teratogenne.

W dzisiejszych czasach, gdy dostęp do leków jest coraz łatwiejszy, pacjentki mogą kupić preparaty łagodzące dolegliwości ciążowe (ból, zgaga, nudności, zaparcia, gorączka) także w supermarketach, drogeriach, kioskach czy na stacjach benzynowych. Według danych statystycznych do preparatów, po które najczęściej sięgają pacjentki należą niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Aż 92,6% kobiet przyjmowało przynajmniej jeden preparat bez recepty, a 20% pacjentek stosowało aż pięć różnych leków. Szacuje się, że w Stanach Zjednoczonych aż 1,5 mln kobiet stosuje NLPZ w okresie zapłodnienia lub wczesnego rozwoju płodu.

Nieselektywne inhibitory COX przy krótkotrwałej kuracji nie są teratogenne i mogą być bez przeszkód stosowane w I i II trymestrze ciąży, jednakże udowodniono, że przewlekła terapia oddziałuje szkodliwie zarówna na matkę, jak i płód.

W badaniach na zwierzętach udowodniono, że inhibitory COX o zwiększonym powinowactwie do inaktywacji izoformy COX – 1 w stosunku do COX – 2 mogą powodować powstawanie wad rozwojowych zwłaszcza przepony i układu krążenia. Jest to związane z występowaniem COX – 1 w zarodku podczas kształtowania układu krążenia. Inne badania wykazały, iż podawanie NLPZ może przyczyniać się do wzrostu ciśnienia płucnego, a stosowane po 20. tygodniu piętnastokrotnie zwiększają ryzyko przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego (Botalla). Jest to związane z tym, iż COX – 1 i COX – 2 są wytwarzane w sródbłonku i komórkach mięśni gładkich przewodu Botalla. Kolejnym negatywnym, aczkolwiek nie do końca potwierdzonym w badaniach stwierdzeniem jest zwiększenie ryzyka poronień. Prawdopodobnie jest to powiązane z powstawaniem prostaglandyn, głównie prostaglandyny E (PGE), które odgrywają ważną rolę w implantacji zarodka, tworzeniu łożyska, a także w podtrzymywaniu ciąży.

Wszystkie powyższe wyniki badań uzyskano na modelach zwierzęcych. Dlatego też nie mogą być one bezkrytycznie ekstrapolowane na ludzi. Niestety, badania kontrolne na kobietach w ciąży, to trudny aspekt nie tylko naukowy, ale przede wszystkim etyczny. Do tej pory najdokładniejsze i najbardziej miarodajne eksperymenty to obserwacja pacjentek w ciąży stosujących NLPZ (w tym salicylanów). Po podsumowaniu nie stwierdzono istotnej statystycznie korelacji pomiędzy zażywaniem NLPZ, a zwiększeniem częstotliwości poronień. Kolejna kontrolna przeprowadzona w krajach skandynawskich pozwoliła na wysnucie wniosków, iż nie stwierdzono działania teratogennego u kobiet stosujących NLPZ (w tym salicylanów) w I i II trymestrze ciąży.

Podsumowując, kobieta w ciąży to pacjentka wymagająca szczególnej uwagi ze strony zarówno lekarza, jak i farmaceuty. W terapii bólu czy przeziębienia według klasyfikacji FDA najlepszym wyborem będzie paracetamol (kategoria B). Jednakże krótkotrwałe stosowanie NLPZ takich jak ibuprofen, naproksen i ketoprofen jest dozwolone w I i II trymestrze (kategoria B). lecz niewskazane od III trymestru (kategoria D). Kwas acetylosalicylowy, powszechnie stosowany w terapii przeziębienia i wysokiej gorączki został sklasyfikowany w kategorii D, jako niepożądane ze względu na duże ryzyko uszkodzenia płodu.

 

Literatura źródłowa:

Niżnik B., Gaweł K., Stanisz B.: Farmaceutyki – pomoc czy zagrożenie dla kobiet w ciąży?

Szałek E., Grześkowiak E.: Bezpieczeństwo farmakoterapii w okresie ciąży. 2008; 1: 109-115.

 

 

 

 

 

Tagi
gorący temat
Newsletter
Wprowadź swój adres e-mail

Administratorem podanych powyżej danych osobowych jest PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58. W razie wyrażenia zgody Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane przez PFM.PL S.A. w celu realizacji usługi newslettera (zawierającego m.in. informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach własnych administratora danych oraz podmiotów z nim współpracujących ). Przysługuje Pani/Panu prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania. Podanie adresu e-mail jest dobrowolne, przy czym niezbędne do korzystania z newslettera.

Oświadczam, że zapoznałem się z Regulaminem i akceptuję jego postanowienia.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych ( tj. adres e-mail ) przez PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58 w celu przesyłania newslettera (zawierającego m.in. informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach własnych administratora danych oraz podmiotów z nim współpracujących ), zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku (t.j. Dz.U. 2016 r. poz. 922 z późn. zm.).

Wyrażam zgodę na otrzymywanie newslettera zawierającego informacje handlowe w rozumieniu ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (t.j. Dz. U. 2016 r. poz. 1030 z późn. zm.) na podany powyżej adres poczty elektronicznej, wysyłanych przez PFM.PL S.A. w imieniu własnym oraz na zlecenie podmiotów współpracujących.

Wyrażam zgodę na używanie przez PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58 telekomunikacyjnych urządzeń końcowych i automatycznych systemów wywołujących dla celów marketingu bezpośredniego zgodnie z art. 172 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 243 z późn. zm.).

Błąd. Wypełnij poprawnie wymagane pola.
REJESTRACJA
Typ konta
Specjalizacja
 
 
Alergologia
Anestezjologia
Chirurgia
Dermatologia i wenerologia
Diabetolog
Endokrynologia
Farmakologia kliniczna
Gastroenterologia
Geriatria
Ginekologia
Hematologia
Immunologia
Internista
Kardiologia
Medycyna
Nefrologia
Okulistyka
Onkologia
Ortopedia
Otorynolaryngologia
Pediatria
POZ
Psychiatria
Reumatologia
Transplantologia
Urologia
Numer PWZ
Imię
Nazwisko
Adres e-mail (login)
Hasło
Powtórz hasło

Administratorem danych osobowych jest PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58. Dane osobowe przetwarzane będą w zakresie dostępu i korzystania z Portalu, a także w celach handlowych, marketingowych, edukacyjnych i statystycznych i nie będą udostępniane innym odbiorcom, zgodnie z Ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku (t.j. Dz.U. 2015 poz. 2135 ze zm.).

Użytkownicy Portalu mają prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania.

Podanie danych osobowych jest dobrowolne, ale niezbędne do realizacji wskazanych wyżej celów.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych przeze mnie w toku rejestracji w zakresie dostępu i korzystania z Portalu.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach marketingowych produktów i usług własnych oraz podmiotów współpracujących.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach edukacyjnych.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach statystycznych.

Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji handlowych drogą elektroniczną na podany powyżej adres poczty elektronicznej, wysyłanych przez PFM.PL S.A. w imieniu własnym oraz na zlecenie podmiotów współpracujących, zgodnie z Ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną z dnia 18 lipca 2002 r. (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1422, z 2015 r. poz. 1844).

Wyrażam zgodę na używanie automatycznych systemów wywołujących dla celów marketingu bezpośredniego, zgodnie z ustawą Prawo telekomunikacyjne z dnia 16 lipca 2004 r. (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 243, 827, 1198, z 2015 r. poz. 1069).

Oświadczam, że zapoznałem się z Regulaminem Portalu Farmaceutyczno Medycznego i akceptuję jego postanowienia.

Błąd. Wypełnij poprawnie wymagane pola.