Zakażenie bakterią Helicobacter pylori - dalej będzie używana skrócona nazwa H. pylori - powoduje u części osób krótkotrwałe objawy ostrego zapalenia żołądka.
ROZPOZNAWANIE ZAKAŻENIA HELICOBACTER PYLORI
TESTY INWAZYJNE NA ROZPOZNANIE H. PYLORI
TESTY NIEINWAZYJNE NA OBECNOŚĆ H. PYLORI
LECZENIE ZAKAŻEŃ H. PYLORI
Wygląd Helicobacter pylori
|
Rys.1.
Widok bakterii pod mikroskopem
H. pylori jest podłużną bakterią o długości zaledwie kilku mikronów. Jest zakończona kilkoma (2 do 6) pojedynczymi rzęskami (witkami).
Zwykle ta ruchliwa bakteria „wije się jak wąż” w treści pokarmowej żołądka.
|
ROZPOZNAWANIE ZAKAŻENIA HELICOBACTER PYLORI
Objawy zakażenia H. pylori
Objawy zakażenie H. pylori nie są kojarzone z ta bakterią przez chorych, ich rodziny a również przez lekarzy, ponieważ wyglądają jak zwykłe zatrucie pokarmowe. Po kilku dniach objawy ustępują, chociaż bakteria osiedla się na stałe na błonie śluzowej żołądka.
Bezobjawowe zakażenia są bardzo częste!
H. pylori u zdecydowanej większości osób zakażonych nie powoduje powstania żadnych dolegliwości. Jednak u około 10% osób może być przyczyną lub jedną z kilku przyczyn powstania choroby przewodu pokarmowego – choroby wrzodowej żoładka i dwunastnicy i „współwinowajcą” wielu innych schorzeń. Usunięcie zakażenia pozwala na skuteczne wyleczenie niektórych z tych chorób. Dlatego bardzo ważny jest wczesne rozpoznanie zakażenia bakterią
Sposoby rozpoznawania zakażenia
Wskazaniem do poszukiwania obecności H. pylori jest zazwyczaj poszukiwanie przyczyny dolegliwości ze strony górnego odcinka przewodu pokarmowego. Zakażenie można stwierdzić za pomocą wielu metod. Dzieli się je na metody inwazyjne, to znaczy wymagające pobrania materiału do badania przy pomocy endoskopu (pobiera się małe fragmenty błony śluzowej – wycinki), i nieinwazyjne, w których pobieranym materiałem jest krew, ślina, kał lub wydychane powietrze. Poszczególne badania różnią się od siebie czułością, czasem potrzebnym na otrzymaniem wyniku oraz stopniem uciążliwości dla badanego. Żaden test nie daje 100% pewności rozpoznania zakażenia. O wyborze testu często decyduje jego dostępność lub cena. Omówione tu testy należą na najczęściej wykonywanych.
TESTY INWAZYJNE NA ROZPOZNANIE H. PYLORI
Testy inwazyjne rozpoznawania zakażenia wykonywane są na wycinkach otrzymanych podczas gastroskopii.
Gastroskopia jest badaniem pozwalającym lekarzowi przy pomocy mikro-kamery na bezpośrednie oglądanie śluzówki żołądka, odźwiernika i dwunastnicy. Jednocześnie gastroskopia jest badaniem inwazyjnym, tzn. takim, w którym w pewnym stopniu można naruszyć ciągłość tkanek i np. pobrać niewielki wycinek tkanki do badania na obecność zmian chorobowych, czy bakterii chorobotwórczych.
Test ureazowy (lub CLO test)
Świeżo pobrany wycinek błony śluzowej umieszcza się na małej płytce nasączonej mocznikiem. Bakteria bardzo szybko rozkłada mocznik za pomocą enzymu – ureazy. Obecność tej reakcji chemicznej widać porzez zmianę zabarwienia płytki na kolor czerwony. Zaletą tego testu jest otrzymanie wyniku już po kilkudziesięciu minutach.
Badanie histologiczne wycinków
Wycinki po odpowiednim zabarwieniu są oglądane pod mikroskopem przez specjalistę, histopatologa. Poza stwierdzeniem bakterii można w tym badaniu ocenić stopień i rodzaj stanu zapalnego błony śluzowej.
Badania mikrobiologiczne (posiewy)
Fragmenty błony śluzowej pobrane podczas gastroskopii umieszcza się na specjalnych pożywkach. Wynik wzrostu bakterii na pożywce jest znany po kilku dniach. To badanie lekarze najczęściej zlecają, gdy chcą poznać wrażliwość szczepu H. pylori na poszczególne antybiotyki.
TESTY NIEINWAZYJNE NA OBECNOŚĆ H. PYLORI
Test oddechowy
Badany spożywa posiłek zawierający specjalnie przygotowany związek chemiczny - mocznik. Jeżeli w żołądku znajduje się H. pylori, to mocznik jest rozkładany w reakcji chemicznej stymulowanej przez ureazę – enzym produkowany przez bakterię. Produkty tej reakcji można wykryć w próbkach wydychanego powietrza, które pobiera się kilka razy po spożyciu testowego posiłku.Jest to test bardzo dobry, w dodatku nie obciążający badanego. Niestety, w Polsce ciągle mało dostępny.
Badania krwi na obecność odpowiedzi układu odpornościowego na bakterię (badania serologiczne)
Zakażenie H. pylori powoduje ogólnoustrojową reakcję układu odpornościowego. Powstają białka mające właściwości zwalczania infekcji – przeciwciała. Ich obecność można stwierdzić w pobranej próbce krwi żylnej lub włośniczkowej (pobranej z drobnych naczyń opuszki palca). Badania serologiczne mają poważną niedogodność. Mianowicie nie nadają się do oceny skuteczności leczenia infekcji H. pylori. Niezależnie od rezultatu leczenia przeciwciała są obecne we krwi jeszcze przez kilka lat. Dlatego dodatni rezultat testu serologicznego wykonanego po leczeniu H. pylori nie świadczy o nieskuteczności terapii.
Testy molekularne
Te wyjątkowo czułe badania są mało dostępne. Polegają na znalezieniu drobnych fragentów bakterii (kwasu DNA) za pomocą wysublimowanych metod. Można je stosować badając wycinki z żołądka, ślinę a nawet kał.
Uwaga końcowa
W Polsce najczęściej dla wykrywania H. pylori stosuje się test ureazowy, badanie histologiczne oraz testy serologiczne. Ważną zasadą jest wykonywanie testów sprawdzających wyniki leczenia nie wcześniej niż po 4 tygodniach po zakończeniu leczenia.
LECZENIE ZAKAŻEŃ H. PYLORI
Zasada leczenia infekcji antybiotykami
Podobnie jak inne bakterie, infekcję H. pylori leczy się za pomocą antybiotyków. Ze względu na specyficzny sposób wegetacji H. pylori należy stosować specjalne rodzaje antybiotyków, na które bakteria jest wrażliwa.
Terapia skojarzona – warunek skuteczności leczenia
Leczenie jest skuteczne tylko przy zastosowaniu jednocześnie dwóch rodzajów antybiotyków podawanych doustnie oraz dodatkowo leku zmniejszającego wydzielanie kwasu żołądkowego. Antybiotyki mogą zwalczyć infekcję tylko przy znacznym ograniczeniu wydzielania kwasu solnego. Leczenie trwa zazwyczaj 7 dni a leki zwykle przyjmuje się dwa razy dziennie.
Skuteczność leczenia H. pylori
Nawet przy zastosowaniu najlepszych leków wyleczenie można uzyskać tylko u 80-90% zakażonych osób. Wiadomo, że palenie papierosów zmniejsza szanse na skuteczną kurację. Dla określenia całkowitego wyleczenia infekcji lekarze używają terminu eradykacja. Oznacza on nieobecność bakterii co najmniej po 4 tygodniach od zakończenia leczenia.
W przypadku nieskuteczności pierwszego leczenia stosuje się następnie inny zestaw leków albo dobiera antybiotyki na podstawie antybiogramu (oznaczenia wrażliwości bakterii na poszczególne antybiotyki) posiewu wycinka pobranego z żołądka.
Wskazania do leczenia
Nie każda osoba zakażona wymaga leczenia. Na podstawie licznych badań określono precyzyjne wskazania do leczenia zakażenia H. pylori. Takim wskazaniem jest na przykład choroba wrzodowa dwunastnicy i zazwyczaj choroba wrzodowa żołądka oraz rak żołądka wśród bliskich krewnych. Natomiast osoby bez żadnych dolegliwości nie mają wskazań do leczenia infekcji. Zatem nie ma potrzeby wykonywania badań na obecność H.pylori u osób zdrowych.
Jeżeli wykryto u ciebie obecność H. pylori, to lekarz prowadzący określi, czy istnieją wskazania do leczenia infekcji.
dr n. med. Janusz Ciok
gastrolog
Zakażenie Helicobacter pylori (1)
Choroba wrzodowa – przyczyny i powikłania
Choroba wrzodowa - diagnoza i leczenie
Piśmiennictwo:
- Peter Malfertheiner (red.): Helicobacter pylori – od podstaw do leczenia. Wydawnictwo Medyczne Sanmedica, Warszawa 1997.
- Postępowanie w zakażeniu Helicobacter pylori (2005 rok). Wytyczne opracowane przez grupę roboczą Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii. Gastroenterologia Polska (2005)
