PRZYCZYNY NOWOTWORÓW WĘZŁÓW CHŁONNYCH
EPIDEMIA CHŁONIAKA?
LECZENIE CHŁONIAKÓW

PRZYCZYNY NOWOTWORÓW WĘZŁÓW CHŁONNYCH
Zwykle powiększenie węzłów chłonnych dowodzi wytężonej pracy układu odpornościowego w zwalczaniu infekcji.
Jak wiemy układ ten - zwany też immunologicznym - jest naszym osobistym lekarzem, który radzi sobie zarówno z wirusami, bakteriami, toksynami, jak i innymi czynnikami osłabiającymi zdrowie. Niestety, może się tak zdarzyć, że chorobotwórcze czynniki “nałożą się” na siebie i skumulują swe działanie -tak, że staną się destrukcyjną siłą, której układ odpornościowy nie jest w stanie przeciwdziałać. Dzieje się tak wówczas, jeśli np. do ciężkiej infekcji wirusowej, dołączą się jej powikłania, przyplącze się zatrucie pokarmowe, uaktywni się obecna w żołąku i dwunastnicy helicobakter pylorii, a ponadto obciąża nas długotrwały stres, (który też jest podejrzewany o osłabianie odporności). Reakcją na takie przeciążenie może być załamanie się obrony immunologicznej.
Układ odpornościowy a nowotwory układu chłonnego
Jaki jest związek załamania się pracy układu odpornościowego z powstaniem nowotworu węzłów chłonnych?
Codziennie, wskutek naturalnych procesów podziału komórek w naszym organizmie powstają nieprawidłowo zbudowane komórki. Komórki te dzieląc się pod wpływem działania wolnych rodników, toksyn, promieni jonizujących, czy zakodowanych w nas błędów genetycznych (tzw. obciążenia genetyczne) - uszkadzają swój kod DNA. Nie są jeszcze groźne dla zdrowia, dopóki nie pojawi się drugie i trzecie pokolenie takich atypowych komórek. Te ostatnie są bowiem komórkami rakowymi, które mają zdolność niepohamowanego mnożenia się kosztem organizmu.
Rolą układu immunologicznego jest funkcja “lekarza” demaskującego atypowe komórki i unicestwiającego je.
Niestety, jeśli obrona immunologiczna ulegnie załamaniu komórki nowotworowe mogą się szybko i bezkarnie namnażać. Mamy wówczas do czynienia z nowotworem złośliwym, którego przykładem może być np. niebezpieczny chłoniak.
Dlaczego wspominamy chłoniaka?
Dlatego, że w ostatnich latach notujemy niezwykle szybki przyrost zachorowań na ten nowotwór atakujący gruczoły chłone. Co roku notujemy w Polsce ok. 6 000 nowych zachorowań na ten nowotwór. Co roku też liczba ta wzrasta aż o 5 % - co jest swoistym rekordem w chorobach nowotworowch. Epidemii sprzyja rosnące zatrucie środowiska naturalnego - wody, powietrza, gleby, nadużywanie toksycznej chemii w otoczeniu człowieka, pozbawiona owocow i warzyw dieta, stresujący i mało zdrowy styl życia życia, papierosy, nadużywanie leków.
Lista chorobotwórczych czynników wywołujących nowotwory gruczołów i naczyń limfatycznych jest liczna .
Są to kumulujące się jednocześnie: obciążenia genetyczne, zaburzenia hormonalne, infekcje, choroby zakaźne, przewlekłe zakażenia wirusowe (WZW-A,B,C) i bakteryjne (Helicobakter pylorii), promieniowanie jonizujące (np. radioterapia), toksyny z pokarmu ( np. azotyny, środki owadobójcze, tłuszcze nasycone, itp), leki immunopresyjne, chemioterapia, papierosy.
Czy powinniśmy się więc “chłoniaka” bać?
Dr Mender informuje, że najwięcej zależy od tego, czy odpowiednio wcześnie zauważymy dość charakterystyczne symptomy choroby i zgłosimy się do lekarza onkologa.
Objawy chłoniaka
Charakterystycznym zespołem objawów chorobowych, które powinny nas zaniepokoić są i skierować do onkologa jest:
- uporczywe utrzymywanie się powiększenia węzłów chłonnych, i ich stanu zapalnego, pomimo antybiotykoterapii
- utrzymywanie się gorączki powyżej 38 C, pomimo ustąpienia infekcji
- trudny do wyjaśnienia spadek wagi ciała
- pocenie się nocne
- świąd skóry
Jakie są szanse uleczenia lub długotrwałego przeżycia w przypadku stwierdzenia nowotworu węzłów chłonnych?
Okazuje się, że takie szanse są wysokie, zwłaszcza w przypadku wczesnego wykrycia choroby.
Najmniej niebezpieczna jest łagodna forma chłoniaka.
Choć paradoksalnie chłoniak łagodny jest prawie nieuleczalny to można z nim normalnie i długo żyć i pracować. Chłoniak łagodny uaktywnia się bowiem tylko okresowo i daje się wówczas skutecznie leczyć przy pomocy chemioterapii lub radioterapii.
Niebezpieczny jest chłoniak złośliwy
Ten nowotwór daje szansę na przeżycie tylko 50 % chorych. Tragiczne jest to, że choroba ta dotyka najczęściej ludzi młodych. Nadzieją są metody łączenia wielolekowej chemioterapii z przeszczepami szpiku. Najlepiej jest wówczas skorzystać z “banku” własnego szpiku,(który i tak byłby zniszczony toksyczną chemioterapią). Oznacza to zamrożenie szpiku w atmosferze azotu a następnie wszczepienie go ponownie. To daje szansę przeżycia następnym 25 % chorych.
Ważne jest wczesne wykrywanie chłoniaka
Warunkiem jest dobre przeszkolenie lekarzy pierwszego kontaktu w rozpoznawaniu zagrożenia nowotworem. Dr Mender, który. jest organizatorem tego typu szkoleń z ramienia Centrum Onkologii i czuje się odpowiedzialny za “onkologiczną wrażliwość” lekarzy pierwszego kontaktu jest pod tym względem dobrej myśli.

notował Edward Ozga-Michalski 1999 r

EPIDEMIA CHŁONIAKA?
Chłoniaki w Polsce i na świecie
Nowotwory układu chłonnego (limfatycznego), czyli wywodzące się z komórek naszego układu odpornościowego stanowią obecnie w onkologii jeden z czterech fenomenów epidemiologicznych. Takie nowotwory jak: czerniak złośliwy, rak prostaty, rak jelita grubego i właśnie chłoniaki - charakteryzują się stałym dynamicznym przyrostem zachorowań na całym świecie. Według ostatnich danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), co roku wzrasta o około 4-5% liczba zachorowań na chłoniaki, które stanowią 5-6 przyczynę zgonów pośród wszystkich chorób nowotworowych. W Polsce odnotowuje się co roku około 6000 zachorowań na chłoniaki nieziarnicze i około 1000 osób dotyka ziarnica złośliwa (chłoniak Hodgkina). Według ostatnich danych pochodzących z Wielkiej Brytanii w ostatnim okresie nastąpił wyraźny wzrost zachorowań na chłoniaki w grupie młodszych pacjentów: w wieku 13-19 lat chłoniaki stanowią około 25% nowotworów, a w grupie 20-24lat nastąpiło podwojenie liczby nowych rozpoznań chłoniaka w okresie ostatnich 20 lat.
Źródła epidemii nowotworów układu chłonnego
Wiele czynników ma wpływ na taki niekorzystny obraz epidemiologiczny, między innymi upatruje się przyczyny związku z przedłużeniem długości życia zarówno kobiet jak i mężczyzn oraz w coraz większym skażeniu środowiska naturalnego człowieka.To wszystko co zjadamy, wypijamy czy też powietrze, którym oddychamy - skażone są coraz większą liczbą czynników rakotwórczych stymulujących prawidłowe komórki naszego organizmu do niepohamowanego rozplemu niekontrolowanego przez mniej sprawny i/lub wadliwie funkcjonujący układ immunologiczny.
Przyczyny chłoniaka
Za ważniejsze przyczyny związane z przewlekłą stymulacją antygenową doprowadzającą w rezultacie do powstania chłoniaka uznaje się:
- zaburzenia regulacji immunologicznej (biorcy alloprzeszczepów szpiku,
- zespoły niedoborów immunologicznych,
- schorzenia z autoimmnoagresji,
- infekcje wirusowe (EBV, HTLV-1, mononukleoza zakaźna),
- powikłania późne - w postaci wyindukowania chłoniaków - po uprzedniej intensywnej i toksycznej chemio-radioterapii jakichkolwiek nowotworów,
- promieniowanie jonizujące (Hiroschima),
- przyjmowanie leków immunosupresyjnych,
- ekspozycja na środki chemiczne owado- i grzybobójcze (pestycydy, herbicydy);
- rozpuszczalniki chemiczne farb,
- karcinogeny zawarte w dymie tytoniowym,
- infekcje bakteryjne (helicobacter pylori),
- dieta bogata w tłuszcze i związki azotowe (wysokobiałkowa).
Na skutek przewlekłego działania wyżej wymienionych antygenów dochodzi do zmian w układzie genetycznym i do aktywacji onkogenów.

LECZENIE CHŁONIAKÓW
Postęp w leczeniu nowotworów układu chłonnego
Stały postęp medycyny w zakresie diagnozowania i leczenia nowotworów, jaki dokonał się na przestrzeni szczególnie ostatnich 20-30lat, doprowadził do znaczącej poprawy wyników leczenia tych jakże złożonych nowotworów. Dotyczy to szczególnie chłoniaków szybko i prawidłowo rozpoznanych we wczesnej fazie zaawansowania. Ziarnicę złośliwą (chłoniaka Hodgkina) uważaną kiedyś za chorobę nieuleczalną można dziś wyleczyć w 70-80% przypadków (w ponad 90% we wczesnych stadiach choroby).
Leczenie chłoniaków nieziarniczych
Podobnie chłoniaki nieziarnicze po zastosowaniu nowoczesnych programów chemioterapii wielolekowej nierzadko skojarzonej z radioterapią, a w przypadkach opornych na leczenie pierwszego rzutu także procedur wysokospecjalistycznych opartych o chemioterapię wysokodawkowaną wspomaganą przeszczepem komórek macierzystych szpiku - można dziś z powodzeniem leczyć - uzyskując od 50-80%wyleczeń zależnie od podtypu patologicznego i stopnia zaawansowania nowotworu, a także wielu innych czynników prognostycznych.
Leczenie chłoniaków łagodnych
Część chłoniaków o tzw. łagodnym i stosunkowo wolnym, wieloletnim przebiegu można jedynie obserwować i okresowo leczyć mniej intensywnie, uzyskując kolejne remisje choroby i wydłużając życie pacjentów nawet o wiele dziesiątków lat, choć nigdy nie doprowadzając do wyleczenia całkowitego.
Ranga leczenia wspomagającego
Niezwykle jest istotne, aby dostępne było powszechnie także leczenie wspomagające podczas intensywnej i toksycznej terapii podstawowej oraz w terminie późniejszym nawet wiele lat po leczeniu celem likwidacji i łagodzenia późnych powikłań leczenia. Jedynie takie kompleksowe i wszechstronne podejście do chorego na chłoniaka zagwarantuje zapewnienie uzyskania właściwej jakości leczenia i jakości życia.
Ranga wczesnego podjęcia leczenia
Jeśli chodzi o chłoniaki to bardzo podobnie jak w przypadku innych nowotworów, głównym problemem w Polsce jest zbyt późne podejmowanie właściwego leczenia w odpowiednio do tego przygotowanych placówkach onko-hematologicznych. Dzieje się tak zarówno z winy samych chorych jak i niestety lekarzy pierwszego kontaktu, którymi są nie tylko lekarze rodzinni i podstawowej opieki zdrowotnej, ale również lekarze wielu innych specjalności.
Błędne rozpoznanie i niewłaściwe leczenie pozbawia szans na wyleczenie
Lekceważenie takich objawów ogólnych jak: osłabienie, nadmierna męczliwość, spadek ciężaru ciała, utrzymujące się stany podgorączkowe 37-37,5°C (nieusprawiedliwione chorobą infekcyjną), silne poty nocne, świąd skóry - i nie wdrożenie adekwatnej diagnostyki ukierunkowanej na wykluczenie choroby nowotworowej - może doprowadzić do wielu niepotrzebnych nieszczęść. Błędne rozpoznanie i leczenie przez wiele miesięcy powiększonych węzłów chłonnych kolejno zmienianymi antybiotykami i lekami przeciwzapalnymi i przeciwgorączkowymi doprowadza do pozbawienia szans na wyleczenie znaczącej liczby chorych. Każdy węzeł lub węzły chłonne o średnicy przekraczającej 1 cm, które nie reagują na leczenie przeciwbakteryjne i przeciwzapalne przez okres nie dłuższy niż 2-3 tygodnie wymaga bezwzględnie wykonania biopsji i weryfikacji mikroskopowej. Wcześniej postawiona błędna diagnoza i/lub zastosowanie niewłaściwego leczenia pierwszego rzutu niezgodnego ze standardami światowymi, zmniejsza szanse na wyleczenie lub znaczące przedłużenie życia chorego średnio o około 50%!
Polska służba zdrowia jest dobrze przygotowana do leczenia nowotworów układu chłonnego
W Polsce istnieje dobra sieć ośrodków onkologicznych i hematologicznych, w których pracują znakomici fachowcy posiadający odpowiednie kwalifikacje i w których znajduje się odpowiednia baza diagnostyczno-lecznicza. Wyniki leczenia chłoniaków uzyskiwane w tych ośrodkach najczęściej porównywalne są z tymi osiąganymi w przodujących krajach Unii Europejskiej oraz w USA i Kanadzie, pod warunkiem, że chorzy odpowiednio wcześnie zostaną skierowani do naszych placówek. Polscy lekarze hematolodzy i onkolodzy ściśle współpracują w ramach Polskiej Grupy Badawczej Chłoniaków (PGBCHŁ), a także z podobnymi międzynarodowymi grupami naukowców w Europie i USA. Wypracowane zostały kolektywnie na zasadzie wspólnych uzgodnień zalecenia diagnozowania i leczenia chłoniaków w oparciu o standardy światowe, które zostały wydane przez Polską Unię Onkologii (PUO). Zalecenia te przesłano zarówno do Ministra Zdrowia jak i Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia.
Warunki organizacyjne i finansowe efektywnego zwalczania chorób nowotworowych
Katalog świadczeń onkologicznych w NFZ wymaga nadal korekt i weryfikacji oraz odpowiedniego finansowania i to możliwie w jak najszybszym czasie dla dobra leczonych przez nas chorych, którzy powinni mieć zapewniony równy i nieograniczony dostęp do tych nierzadko dość kosztownych, ale za to skutecznych procedur medycznych. Dzięki intensywnym staraniom PUO w tym roku rusza po 14 latach oczekiwania Narodowy Program Zwalczania Chorób Nowotworowych na miarę ekonomicznych możliwości budżetu państwa, w którym zawarte są także moduły dotyczące leczenia chorych na nowotwory układu chłonnego.

Apel autorów opracowania
Współautorami powyższego opracowania są najlepsi fachowcy i eksperci z Rady Naukowej PUO między innymi krajowi specjaliści oraz prezesi Towarzystw Naukowych w dziedzinach onkologii klinicznej i hematologii. Od wielu miesięcy z niesłabnącą determinacją wielokrotnie ponawiamy apele i postulaty całego środowiska onko-hematologów polskich adresowane przez PUO i PGBCHŁ do Ministra Zdrowia i Prezesa NFZ - o respektowanie zaleceń diagnostyczno-leczniczych PUO i adekwatne do rzeczywistych kosztów bieżące finansowanie procedur w nich zawartych.

Dr n. med. Janusz Meder Kierownik Kliniki Nowotworów Układu Chłonnego Centrum Onkologii - Instytutim. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Przewodniczący Polskiej Grupy Badawczej Chłoniaków - Prezes Polskiej Unii Onkologii

Materiały z konferencji: CHŁONIAKI, NOWOTWORY UKŁADU LIMFATYCZNEGO pod patronatem Polskiej Unii Onkologicznej
Warszawa, 15 kwietnia 2004 roku|

Chłoniaki nieziarnicze