Do robaczyc wywoływanych przez robaki obłe należą m.in.: glisty, owsiki, włosogłówki, węgorki jelitowe, itp.

1. GLISTA LUDZKA WYWOŁUJE GLISTNICĘ

2. OWSIK – OWSICA

3. WŁOSOGŁÓWKA ZAKAŻA WŁOSOGŁÓWCZYCĄ

4. WĘGOREK JELITOWY
5. LECZENIE ROBACZYC

 

1. GLISTA LUDZKA WYWOŁUJE GLISTNICĘ

Glistnica (Ascaridosis)  – co to za choroba?

Jest to jedna z najczęstszych chorób pasożytniczych przewodu pokarmowego. Wywołana jest przez zakażenie jelita ludzkiego glistą ludzką (Ascaris lumbricoides). Glista ludzka to robak o długości 25-40 cm. Najczęściej chorują dzieci.

Jak się zarażamy glistnicą?

Człowiek zakaża się przez spożycie pokarmów zanieczyszczonych jajeczkami z larwami. Jaja pasożyta znajdują się zwykle w kale innego żywiciela. Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową przez połknięcie jaj,

przenoszonych przez brudne ręce, zanieczyszczony kałem pokarm lub wodę.

Cykl rozwojowy glisty ludzkiej

Jaja glisty wydalane z kałem zawierają taką formę zarodka, która nie jest zdolna do zarażenia. Dopiero po 6-tygodniowym rozwoju poza ustrojem, w wodzie lub wilgotnej glebie powstaje zakaźna larwa. Po zakażeniu człowieka larwa dostaje się do jelita cienkiego. Tutaj wydostaje się z otoczki jaja, przebija się przez ścianę jelita do naczyń krwionośnych, a następnie z krwią wędrują do oskrzeli i pęcherzyków płucnych. Larwy odkrztuszane do jamy ustnej są połykane z plwociną i w ten sposób ponownie dostają się do jelit, gdzie dojrzewają w ciągu 2-3 miesięcy od zakażenia. Glista bytuje w jelicie 13-15 miesięcy. Po tym czasie dochodzi do samowyleczenia, o ile nie nastąpi ponowne zakażenie lub powikłania, np. niedrożność jelita czy zapalenie wyrostka robaczkowego. W jelicie może przebywać nawet kilkaset glist jednocześnie. Samica produkuje ogromne ilości jaj, które są wydalane z kałem.

Objawy glistnicy

1. Wędrówka larw w ustroju wywołuje objawy skórne i płucne spowodowane reakcją alergiczną. U części osób zarażonych glistą ludzką występują objawy alergiczne, napady duszności

2. W czasie wędrówki larw przez płuca pojawia się ponadto zapalenie oskrzeli, odoskrzelowe zapalenie płuc lub naciek płuca.

3. Obecność glist w jelitach powoduje: nudności, wymioty, biegunki, bóle w jamie brzusznej oraz osłabienie, brak apetytu, bóle głowy, rozdrażnienie, bezsenność.
Możliwe powikłania
Niedrożność przewodu pokarmowego spowodowana nagromadzeniem się glist w jelicie cienkim

Zapalenie płuc

Charakterystyczne objawy u dzieci

- wzmożona pobudliwość nerwowa

- bóle brzucha i wymioty

- zmiany skórne - świąd skóry, pokrzywki, wypryski
- zapalenie spojówek
- napady astmy oskrzelowej.

- z czasem może dojść do zahamowania wzrostu i niedoboru masy ciała.
Rozpoznanie glistnicy

Jest często przypadkowe – poprzez zauważenie glisty w kale chorego lub zwymiotowanej treści pokarmowej. W przypadku podejrzenia choroby podstawowe znaczenie ma badanie kału na obecność jaj pasożytów. Przy dolegliwościach płucnych wykonuje się zdjęcie radiologiczne klatki piersiowej.

Niezbędny szybki kontaktu z lekarzem!
Gdy pojawiają się silne bóle brzucha, napady duszności i wymioty.

Leczenie glistnicy

Leczenie prowadzi się w domu. Jego celem jest eliminacja pasożytów z organizmu. Zasadą jest farmakoterapia z zastosowaniem preparatów typu albendazol, mebendazol, pyrantel. Dieta nie ma znaczenia dla skuteczności terapii. Po 2 tygodniach sprawdza się skuteczność leczenia, badając kał. W razie niepowodzenia, kurację się powtarza. Prawidłowe leczenie prowadzi zwykle do eliminacji pasożytów i ustąpienia dolegliwości. Należy w czasie leczenia i po nim rygorystycznie przestrzegać higieny osobistej – aby nie doszło do nawrotu choroby. W tym celu należy codziennie zmieniać bieliznę pościelową i osobistą, dezynfekować urządzenia sanitarne, dokładnie czyścić podłogę i dywan odkurzaczem, śŽodkami dezynfekującymi, itp.

Profilaktyka

Zapobieganie glistnicy polega na piciu przegotowanej wody i przestrzeganiu ogólnych zasad higieny osobistej i żywienia.  Należy staranne myć warzywa i owoce, zwrócić uwagę, żeby dzieci myły ręce przed jedzeniem, zwłaszcza po każdej zabawie z rówieśnikami oraz po skorzystaniu z toalety

 

2. OWSIK – OWSICA

Owsica, enterobioza (łac. Enterobiosis lub Oxyuriasis) to choroba bardzo rozpowszechniona. W Polsce miewa z nią kontakt ok. co 3 dziecko w wieku 7–14 lat, nierzadko zdarza się u dorosłych. Występując w  rodzinie owsica przenosi się często na wszystkich domowników. Najczęściej chorują dzieci w wieku 5-6 lat. Owsicę wywołuje zakażenie drobnym nicieniem o nazwie - owsik ludzki (Enterobius vermicularis).

 

Jak się zakażamy?

Winowajcą jest owsik - drobny nicień długości około 1 centymetra. Owsik dostaje się do organizmu człowieka przez połknięcie, wdychanie jaj lub nawet wskutek wniknięcia larw w fałdy skóry, które znajdują się wokół odbytu. drogą pokarmową, po Jaja owsiki dostają się zjedzeniu zakażonego pokarmu (niemyte warzywa i owoce), wkładanie brudnych rąk do ust (np. po kontakcie z piaskiem, ziemią, po wyjściu z toalety). Jaja mogą się dostawać się do produktów spożywczych również wraz z kurzem.

Objawy owsicy

Objawy zakażenia są bardzo różne i zależą od stopnia inwazji pasożytów. Najczęściej występuje swędzenie okolic odbytu, szczególnie w nocy (tam składane są jaja owsików, co wywołuje świąd), niepokój bez powodu i podniecenie (zgrzytanie zębów), bezsenność, brak apetytu. Jeśli pojawia się ból  to jego przyczyną  jest wtórne zakażenie bakteryjne i martwica śluzówki co odsłania zakończenia nerwowe.

Specyficzne objawy u dzieci

Dzieci mogą się też skarżyć na ból brzucha, brak apetytu, niechęć do wysiłku. Jeżeli mamy podejrzenia, że dziecko ma owsiki, należy obejrzeć mu odbyt. Prawdopodobnie wokół odbytu zobaczymy gołym okiem ruchliwe, białe, nitkowate pasożyty. Czasem nicienie widać w kale, który trzeba oddać do badania. Jak najszybciej trzeba też zastosować właściwe leczenie, którym musi być objęta cała rodzina. Czasem bowiem owsiki mogą spowodować zapalenie wyrostka robaczkowego, a u dziewczynek zapalenie pochwy.

Cykl rozwojowy owsika

Larwy uwalniają się i dojrzewają z jaj w jelicie cienkim, a następnie wędrują do jelita grubego. Robaki dojrzewają po 2-4 tygodniach, a żyją do 2 miesięcy. Samice składają następnie jaja w pobliżu odbytu w ilości ok. 11 000 jaj. W przypadku kobiet - niekiedy w przedniej części pochwy. Jaja są również składane poza organizmem człowieka, aby zapewnić odpowiednie nasłonecznienie, wilgotność oraz temperaturę 30-36 stopni Celsjusza. Chorzy dotykając palcami okolic krocza, odbytu i bielizny osobistej zbierają na swoje ręce jajeczka. Znajdują się one również w pościeli co zagraża personelowi medycznemu. Jeżeli nie są przestrzegane zasady higieny cykl życiowy zamknie się nowa generacją osobników i ponownym samozakażeniem pierwotnego nosiciela.

Warunki sprzyjające zakażeniom owsikiem

Sprzyja zakażeniom nicieniem przebywanie dzieci w żłobkach, przedszkolach, szkołach, internatach i domach dziecka. Wśród zakażonych dzieci 30 - 40% należy do rasy kaukaskiej a 10 - 15% negroidalnej. Dorośli są bardziej odporni na zakażenia.
Rozpoznanie choroby

Owsicę rozpoznaje się poprzez badanie kału – na obecność jaj, a w ciężkich przypadkach na obecność samic. Jest to tzw. test taśmy celofanowej. Dotknięcie lepką stroną taśmy celofanowej okolic odbytu powoduje przywarcie do niej jaj.

Leczenie owsicy

Pod kontrolą lekarza stosuje się pojedynczą dawkę mebendazolu i pirantelu. Najczęściej jest to pyrantel, który poraża mięśnie robaków, w wyniku czego dochodzi do wydalenia pasożytów, lub mebendazol, który hamuje zdolność robaków do wykorzystania glukozy z otoczenia, co powoduje ich powolne obumieranie. Po 14 dniach od zakończenia leczenia należy wykonać badanie kontrolne na obecność pasożytów i ewentualnie powtórzyć kurację. Ostatnio stosuje się też albendazol. Ponadto stosuje się dietę ubogą w węglowodany i bogatą w błonnik. Ze względu na bardzo łatwe rozpowszechnianie pasożyta leczenie prowadzone jest wobec wszystkich mieszkających wspólnie osób.

Możliwe powikłania

Powikłania są rzadkie -np.  przewlekłe zapalenie jelita grubego.

Profilaktyka

Ważnym sposobem zapobiegania owsicy jest przestrzeganie higieny. Konieczne jest utrzymanie wręcz przesadnej higieny osobistej domowników (podmywanie się po korzystaniu z ubikacji, częste mycie rąk, zmiana bielizny osobistej, gotowanie pościeli i ręczników). Podczas kuracji na noc należy zakładać dziecku obcisłe majtki, które rano pierzemy i gotujemy. Myjemy też zabawki, dezynfekujemy przedmioty osobistego użytku i obcinamy krótko paznokcie, aby nie dopuścić do wtórnego zakażenia.

Dokładne pranie pościeli i ręczników niszczy jaja owsika, co wraz z reżimem higieny osobistej przerywa łańcuch zakażeń. Ale uwaga! Jeżeli choroba nie będzie wyleczona, łatwo dochodzi do kolejnego samozarażenia się, gdyż wydalane z kałem jaja owsików są inwazyjne już po kilku godzinach.

 

3. WŁOSOGŁÓWKA ZAKAŻA WŁOSOGŁÓWCZYCĄ

Włosogłówka ludzka (Trichocephalus trichiurus) – jest pasożytem jelita ślepego, rzadziej grubego. Ten robak ma cienkie nitkowate ciało  długości 3-5 cm, dzięki temu może głęboko wnikać w błonę śluzową jelita, skąd trudno go usunąć. Występuje na wszystkich kontynentach, ale najchętniej w krajach o klimacie gorącym i wilgotnym. Wywołuje chorobę  zwaną włosogłówczyca (trychocefaloza).

 

Jak się zarażamy?

Jaja włosogłówki wydalane z kałem nie wywołują od razu zarażenia. Muszą najpierw dojrzeć w  wilgotnej i ciepłej glebie, a w ich wnętrzu powstać larwy. Człowiek zaraża się, spożywając produkty zanieczyszczone jajeczkami zawierającymi już rozwinięte larwy. W zarażeniu pośredniczą muchy, które przenoszą jajeczka z larwami z odchodów i gleby na produkty spożywcze. Innym ogniskiem zarażeń jest „ droga brudnych rak”.

Objawy inwazji robaka

Przy małej intensywności inwazji pasożytów zazwyczaj nie występują widoczne objawy. Toteż w co 4-tym przypadku zarażenie układu pokarmowego włosogłówką przebiega bezobjawowo. Włosogłówki żywią się krwią. Może to doprowadzać do zapalenia wyrostka robaczkowego, anemii i chorób wrzodowych przewodu pokarmowego. Przy większej ilości pasożytów pojawiają się biegunki, niekiedy śluzowo-krwawa, bóle w jamie brzusznej, spadek masy ciała, anemia. Mogą pojawiać się objawy skórno alergiczne oraz: brak apetytu, rozdrażnienie, bezsenność, bóle głowy, osłabienie.

Profilaktyka

Jaja tego pasożyta są bardzo odporne na niekorzystne czynniki atmosferyczne -  zachowują zdolność do zarażania przez ok. 5 lat. Toteż w celu uniknięcia zarażenia należy dokładnie myć jarzyny i owoce (zwłaszcza w krajach tropikalnych), przestrzegać higieny osobistej, ochraniać gleby i wody przed zanieczyszczeniem odchodami ludzkimi oraz tępić muchy.

Leczenie włosogłówczycy

Włosogłówczycę leczy się pyrantelem, albendazolem.

 

4. WĘGOREK JELITOWY

 Węgorek jelitowy (Strongyloides stercoralis) wywołuje chorobę o nazwie węgorczyca (strongyloidoza). Bytuje w organizmie człowieka, owiec, świń, bydła, żab, psów, a nawet w roślinach. Do Polski został przywleczony z krajów tropikalnych i występuje stosunkowo rzadko. Jest to nieduży pasożyt jelita cienkiego, przy czym pasożytują tylko samice.

Jak się zarażamy węgorkiem?

Wrotami zarażenia jest skóra. Zarażenie człowieka następuje przez zetknięcie i przenikanie przez skórę nitkowatych inwazyjnych larw pasożyta. Po wniknięciu przez skórę larwa węgorka z krwią przedostaje się do serca, następnie do płuc, tchawicy, gardła, gdzie zostaje połknięta i przez przełyk, żołądek przechodzi do jelita cienkiego. Poszczególnym etapom wędrówki larwy towarzyszą objawy chorobowe.

Objawy chorobowe węgorczycy

1. Objawy skórne, jakie towarzyszą przenikaniu przez skórę: obrzęk, zaczerwienienie i bolesność w miejscu wniknięcia larwy. Larwa wycina bowiem w skórze tunel skierowany do najbliższego naczynia krwionośnego. 2. Objawy towarzyszące obecności larw w płucach: objawy zapalne tchawicy, oskrzeli i płuc.

3. Objawy towarzyszące zagnieżdżeniu larwy się w jelitach: bezsenność, drażliwość, brak apetytu, bóle brzucha, biegunka, anemia, spadek masy ciała, aż do ciężkiego wyniszczenia organizmu.

4. Uwaga: larwy mogą zagnieździć się także w pęcherzyku żółciowym, sercu, nerkach czy mózgu.

Rozpoznanie choroby

Rozpoznanie węgorczycy opiera się na wykryciu larw w kale, ślinie, moczu czy treści dwunastniczej. W stolcu mogą być obecne jaja węgorka.

Profilaktyka

Należy przestrzegać higieny osobistej, ochraniać skórę przy roboczym kontakcie z glebą. Przebywanie w krajach tropikalnych i kontakt z zarażonymi zwierzętami zwiększa ryzyko zachorowania.

Leczenie węgorzycy

W leczeniu węgorzycy stosuje się albendazol, mintezol.

 

5. LECZENIE ROBACZYC

Lekami przeciwrobaczymi o szerokim zakresie działania i minimalnych skutkach niepożądanych są np.  albendazol i iwermektyna.
Albendazol jest wskazany w leczeniu większości inwazji nicieni jelitowych i tasiemczyc. Jest wskazany w leczeniu  owsika ludzkiego (Enterobius vermicularis), włosogłówki ludzkiej (Trichuris trichiura), glisty ludzkiej (Ascaris lumbricoides), tęgoryjca dwunastnicy (Ancylostoma duodenale), tęgoryjca amerykańskiego (Necator americanus), węgorka jelitowego (Strongyloides stercoralis) oraz  wągrzycy układu nerwowego. Jest także skuteczny w leczeniu larwy wędrującej skórnej i inwazji pierwotniakowych: giardiozy i mikrosporydiozy. ( Nie wolno go jednak podawać kobietom ciężarnym!).

Iwermektynę uznaje się w wielu krajach za lek z wyboru w leczeniu węgorczycy i onchocerkozy.

oprac. mgr Edward Ozga-Michalski