UWAGA: Każdego roku notowanych jest KILKADZIESIĄT przypadków zgonów spowodowanych tylko reakcjami na użądlenia owadów. Co ciekawe liczba ta jest dwukrotnie większa od liczby zgonów wywołanych ukąszeniami jadowitych węży. Ocenia się, że na każdy notowany przypadek śmiertelny przypada kilka tysięcy reakcji o ciężkim przebiegu z zagrożeniem życia. Zgony spowodowane użądleniem pszczoły są liczniejsze od wszystkich pozostałych przypadków śmiertelnych, spowodowanych przez inne owady.

Podczas pobytu na wczasach mężczyzna w średnim wieku został użądlony przez pszczoły. Po kilku minutach od użądlenia, zasłabł - towarzysząca mu żona nie mogła wyczuć tętna - po czym zaczął wymiotować. Osłabienie i wymioty trwały nie dłużej niż kwadrans, zanim powrócił do normalnej kondycji. 19-letnia młoda kobieta, spędzająca wakacje na Mazurach została użądlona przez osy. Wystąpił u niej duży obrzęk tkanki podskórnej w miejscu ukłucia, który zniknął dopiero następnego dnia pod wpływem preparatu przeciwhistaminowego.
Podobnych przypadków możemy się spodziewać w miesiącach letnich.
W klimacie umiarkowanym,jaki występuje w Polsce, najczęściej mamy do czynienia z reakcjami uczuleniowymi na jad owadów błonkoskrzydłych. Należą do nich pszczoły (użądlenia zdarzają się najczęściej na początku lata), wszechobecne osy (bardziej agresywne od pszczół - żądlą najczęściej w lipcu i sierpniu), a także, chociaż bardzo rzadko szerszenie i mało agresywne trzmiele. Dlaczego tak gwałtownie reagujemy na jad tych owadów? Czy możemy się przed reakcją na jad zabezpieczyć?
Czym jest jad owadów?
Jad pszczeli wytwarzają robotnice i matki owadów. Służy on do walki z przeciwnikami, którymi są zarówno inne owady, jak i większe zwierzęta - człowiek też. Jad pszczoły spływa wyżłobieniem w żądle, po wkłuciu go w skórę. Użądlenia os powodują podobne objawy, jak użądlenia pszczół.
Jakie składniki jadu wywołują reakcję alergiczną?
Stwierdzono, że w jadzie owadów występuje wiele substancji inicjujących reakcję uczuleniową organizmu. Należy do nich mellityna, wpływająca m.in. na uwalnianie mediatorów reakcji alergicznej - histaminy, aktywująca w specyficzny sposób komórki tuczne, lub apamina, specjalny peptyd degradujący komórki tuczne i wyzwalający wyrzut histaminy. W samym jadzie znajduje się również histamina, która jak wiemy wywołuje gwałtowną rekcję alergiczną.
Histamina i alergia


Jaka jest reakcja organizmu na alergen, jakim jest jad owadów?
Reakcja organizmu na jad owadów może być miejscowa, ograniczona do obrzęku i pokrzywki w miejscu użądlenia lub ogólna. Ta ostatnia może przejawiać się złym samopoczuciem, nudnościami, wymiotami, biegunką, bólem brzucha, zawrotami głowy, osłabieniem, a nawet chwilową utratą przytomności. Niektóre z tych objawów cechowały opisaną wyżej reakcję mężczyzny na jad pszczół.
Jak opiszemy przypadek mężczyzny, którego w czasie wakacji ukąsiła pszczoła?
W przypadku mężczyzny, jad spowodował typową reakcję ogólną - (anafilaktyczną) o średnim nasileniu. W drastycznych przypadkach dochodzi do tzw. wstrząsu anafilaktycznego ze spadkiem ciśnienia tętniczego, zapaścią, utratą przytomności. Niezbędna jest wówczas błyskawiczna interwencja lekarza ratująca choremu życie, gdyż w niektórych przypadkach może dojść do śmierci osoby uczulonej na jad.
Jak wygląda reakcja miejscowa na jad owadów?
Reakcja miejscowa objawia się zwykle bólem, pieczeniem, obrzękiem, przekrwieniem, świądem. Może to być niewielka i niezbyt dotkliwa lub też duża reakcja miejscowa. Jad os i jad pszczół pomimo pewnych różnic w składzie chemicznym ma zbliżone działanie i może spowodować duże odczyny miejscowe. Jeszcze silniejsze działanie ma jad szerszeni. Przypadek kobiety użądlonej jadem osy jest typowym przykładem znacznego nasilenia odczynu miejscowego. Odmienny charakter mają duże odczyny miejscowe polegające na utrzymującym się ponad dobę obrzęku, rumieniu i nacieku, mogące być wyrazem nadwrażliwości opóźnionej.
Czy występują niekiedy inne, niebezpieczne dla zdrowia objawy reakcji na ukąszenia owadów?
Do innych objawów alergii na jad owadów, niż wstrząs należą: duszność, katar, wysiew pokrzywki i biegunki. Czasami (rzadko) obserwuje się też zawał serca lub udar mózgu. Bardzo często u jednej osoby występują dwie, a niekiedy nawet i więcej tych dolegliwości, np. reakcja ogólna i odczyn miejscowy.

UWAGA! Bezpośrednie użądlenie osy, czy użądlenie pszczoły w język, dziąsła i działanie jadu na śluzówkę jamy ustnej, języka czy przełyku jest bardzo niebezpieczne dla każdego, gdyż może grozić uduszeniem!
Może się to zdarzyć, gdy przypadkiem, wraz z pożywieniem (owocem, chlebem posmarowanym dżemem, itp.) małe dziecko lub dorosły, włoży do ust osę, czy pszczołę!  Niezbędna jest wówczas natychmiastowa pomoc lekarska!!!
 
Czy substancje toksyny z jadu owadów są niebezpieczne dla zdrowia?
Niektóre objawy miejscowe to reakcja na toksyny jadu owadów. Ostry ból, szybko narastające zaczerwienienie i obrzęk, mający czasami średnicę do 10 cm, utrzymujący się do 24 godzin i dłużej to reakcja na substancje zawarte w jadzie. Jeżeli prawie jednoczesnych użądleń jest dużo (według jednych autorów ponad 50, według innych - ponad 150), to dochodzi do odczynów toksycznych, powodujących m.in. uszkodzenie nerek.
Jak się chronić przed ukąszeniami owadów?
Na łące czy w lesie trudno uniknąć kontaktu z owadami, ale najlepiej nie drażnić owadów. Należy też unikać chodzenia boso po trawie - ponieważ gniazda wielu gatunków rodziny osowatych nieraz lokowane są w jamach ziemnych. Starajmy się też eliminować z otoczenia mieszkań osy. Wystarczy dokładne przykrywanie produktów żywnościowych, nie zostawianie ich na wierzchu, szczególnie owoców i słodyczy i usuwanie z pobliża domostw zaczątków osich gniazd. Po drugie - jeśli jesteśmy szczególnie narażeni na ukąszenia pszczół i os - leczenie przyczynowe na ich jad polega na immunoterapii, czyli odczulaniu.
Odczulanie, czyli desynsybilacja


Czy zagrożeniem dla zdrowia są ukąszenia komarów?
Ukąszenia komarów nie są na ogół niebezpieczne chyba, że dziecko (lub też osoba dorosła) są uczulone na jad owada.. Najbardziej narażone na ukąszenia wszędobylskich komarów są niemowlęta i małe dzieci. Dolegliwości dziecka często wynikają z tego, że owady przez żądło wydzielają jad, który reaguje alergicznie z przeciwciałami obecnymi w komórkach tucznych i uwalnia ze specyficznych komórek znaczne ilości histaminy.
Jakie objawy wywołuje użądlenie komara?
Reakcja na jad komara uwalnia mediator zapalenia - histaminę, która może wywołać nagłe rozszerzenie naczyń krwionośnych. Powoduje to  w miejscu ukąszenia lokalny obrzęk tkanek, pokrzywkę, świąd i ból. Na powierzchni skóry pojawia się obrzęk i  bąble pokrzywkowe o kolorze bladoróżowym lub porcelanowo białym. Podobne skutki może wywrzeć ukąszenie kuczmanów,  gzów polnych, pcheł, itp. Bąble szybko powstają i na ogół szybko znikają, jeśli nie jest się uczulonym na ich jad i użądlenia. Mogą jednak pozostać znacznie dłużej, jeśli dziecko np. zacznie się intensywnie drapać w użądlone miejsca lub jest uczulone na jad owadów. Niestety u osób uczulonych może również dojść do tzw. uogólnionej reakcji alergicznej, co stwarza konieczność stosowania leków, np. miejscowo działających preparatów przeciwzapalnych na bazie ziół (sanofil, itp.) lub  glikokortykosterydów.
Dużym zagrożeniem dla dzieci, jak też dla osób dorosłych są użądlenia i jad (ślina) meszki.