|
Prawie każdy przynajmniej raz w życiu miał na skórze swędzące
bąble podobne do tych, jakie pojawiają się po dotknięciu liści
pokrzywy. Kiedy jednak na naszym ciele pojawią się różowe lub
porcelanowo-białe swędzące bąble o płaskiej powierzchni, nie
spowodowane kontaktem z pospolitym ziółkiem, jakim jest pokrzywa -
mamy najpewniej do czynienie z tzw. pokrzywką, której podłożem
jest alergia skórna.
Jaki ma przebieg pokrzywka?
Ta częsta choroba skóry może mieć przebieg ostry lub przewlekły. Stanowi
też jedną z najczęstszych i najbardziej kłopotliwych dolegliwości
zarówno dla pacjentów, jak i dla lekarzy. Bąble wywołane pokrzywką
cechują się dużą dynamiką, tj. szybkością powstawania, jak i
ustępowaniem zmian niekiedy już po kilkunastu godzinach, bez
pozostawienia śladów. Chociaż mogą też trwać do kilku tygodni, a
samo schorzenie odnawiające się okresowo w postaci pokrzywki może
trwać latami.
Jaki przebieg ma tzw. ostra pokrzywka i co jest jej
przyczyną?
Ostra pokrzywka trwa od kilku godzin do 6 tygodni. Jej przyczyną
może być podłoże uczuleniowe, związane z przeciwciałami IgE (tj.
mechanizmem pomyłki immunologicznej, w wyniku której alergen jest
rozpoznawany jako czynnik szkodliwy - zarazek lub pasożyt).
Alergenami mogą być pokarmy i alergeny wziewne docierające do
skóry wraz z krwią (pyłki roślin, kurz domowy, gazy, zapachy
itp.). Przyczyny niealergiczne to: podłoże psychiczne lub działanie
bezpośrednich wyzwalaczy histaminy - czyli pseudoalergia, która
pod względem objawów może do złudzenia przypominać alergię, jednak
nią nie jest. Przykładem jest nadwrażliwa reakcja na leki
przeciwzapalne - kwas acetylosalicylowy, naproksen, ibuprofen,
itp.
(tzw. pokrzywka aspirynowa ). Stosunkowo bezpieczny w tym zestawie
leków przeciwzapalnych jest paracetamol.
Co wiemy o przewlekłej pokrzywce? Kto ją przechodzi? Jak
długo trwa?
Około 15-20% populacji przechodzi przynajmniej raz w życiu
pokrzywkę, z czego 75% doznaje przewlekłych lub nawracających
objawów skórnych trwających co najmniej 6 tygodni. Mówimy wówczas,
że pokrzywka ma charakter przewlekły, gdyż
wykwity pokrzywki (bąble pokrzywkowe) pojawiają się okresowo przez kilka tygodni,
miesięcy, a nawet lat.
Czy możemy ustalić przyczynę pokrzywki i unikać alergenu
lub substancji, która ją powoduje?
Alergeny i pokrzywka - to trudny do ustalenia związek.
W przypadku ostrej pokrzywki można pokusić się o identyfikację
alergenu. Pomaga w tym powtarzający się charakterystyczny związek
czasowy pomiędzy zjedzeniem jakiegoś pokarmu (zwykle jest to kilka
godzin) czy zażyciem leku (związek często prawie natychmiastowy),
a wystąpieniem bąbli i świądu. Np. stosunkowo łatwa do
identyfikacji jest pokrzywka po zjedzeniu pierwszych w sezonie
truskawek, poziomek, wiśni czy malin. Nieco trudniej, ale też jest
to możliwe ustalenie związku pomiędzy zjedzeniem pokarmów, które
jemy przez cały rok - ryb, orzechów, bananów, jajek, czekolady
itp. Można też wykryć alergeny kontaktowe wobec skóry -maści,
żele, maseczki itp. - gdyż reakcja skóry ma miejsce niekiedy już
po kilku godzinach. Znacznie trudniej jest wykryć alergeny
wziewne, bezzapachowe.
Które z alergenów pokarmowych najczęściej wywołują
pokrzywkę?
U dzieci, które szczególnie często cierpią na tę chorobę - co
trzecia ujawnioną przyczyną pokrzywki był pokarm. Spośród pokarmów
odpowiedzialnych za pokrzywki najczęstszym alergenem jest białko
mleka i jego przetworów, białko zbóż (gluten), białko soi, białka
jaj, białka zwierzęce (ryb). Wysokie miejsce wśród alergenów
zajmują owoce cytrusowe, banany, niektóre owoce jagodowe. Zarówno
u dzieci, jak u dorosłych przyczyną pokrzywki mogą być pasożyty
(np. ludzka glista).
Dlaczego mleko krowie jest częstym alergenem?
W mleku krowim znajduje się około 30 białek o własnościach silnych
alergenów. Są to głównie: beta-laktoglobulina, kazeina,
alfa-laktoalbumina, albuminy i globuliny mleka krowiego. Częstość
występowania alergii na te białka określa się na 0,3-7,5 proc.
populacji dziecięcej.
Jakie owoce i warzywa powodują najczęściej alergię u
niemowląt?
Do owoców alergizujących należą: pomarańcze, cytryny, mandarynki,
grejpfruty, banany, truskawki, poziomki, maliny, zaś z warzyw -
pomidory, selery, pietruszka. Tych owoców i warzyw należy unikać
przynajmniej do końca 1 roku życia.
Jakie jeszcze substancje pokarmowe mogą powodować
uczulenie?
Swędzące bąble pojawiają się także u osób nadwrażliwych po
zjedzeniu produktów, do których dodano konserwanty
(kwas benzoesowy i jego pochodne - benzoesany) lub sztuczne
barwniki. Niebezpieczne dla uczuleniowców mogą być także produkty
żywnościowe, które same zawierają histaminę (np. tuńczyk, makrela,
kapusta, szpinak, niektóre twarde sery).
Czy leki powodują pokrzywkę?
Ostra pokrzywka może pojawić się również na skutek działania
leków. Najniebezpieczniejsza jest penicylina, ale także związki
penicylinopodobne. Równie często bąble pokrzywkowe pojawiają się
na skórze po zażyciu kwasu acetylosalicylowego (aspiryny) i innych
leków przeciwzapalnych w skład których
mogą, ale nie muszą wchodzić kwas acetylosalicylowy lub jego
pochodne (salicylany). Uczulenie nie musi wystąpić po jednorazowym
zażyciu leku, a często dopiero przy dłuższym stosowaniu. Należy
więc uważać przy zażywaniu również innych
popularnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych i
przeciwbólowych m.in. ibuprofenu, naproksenu, itp.
Leczenie pokrzywki.
Lekami z wyboru są leki przeciwhistaminowe. Jeśli jednak choroba
ma gwałtowny przebieg, ze spadkiem ciśnienia tętniczego lub
dusznością, podaje się pozajelitowo preparaty kortykosteroidowe.
Po ustąpieniu gwałtownych objawów przez kilka dni podaje się
pacjentowi leki przeciwhistaminowe.
Leczenie schorzeń alergicznych
Niekiedy wskutek leczenia bąble pokrzywkowe zanikną, ale
skóra jest jeszcze zaczerwieniona, trochę swędzi i jest dziwnie
napięta -dlaczego?
Poza komórkami stale "mieszkającymi" w skórze właściwej - tj.
fibrocytami, lipocytami, komórkami nerwowymi - osiedlają się w
niej na pewien czas inne, wezwane na pomoc komórki odpornościowe,
np. makrofagi i monocyty. Pomimo, że skutecznie zastosowaliśmy lek
przeciwhistaminowy i bąble histaminowe zanikły - te komórki
napływowe oczyszczające skórę ze wszystkiego, co zbędne i
szkodliwe, jeszcze jakiś czas "sprzątają". Komórki napływowe nie
mieszczą się na tak ciasnym terenie, jakim jest skóra. Wskutek
tego przez pewien czas jest ona napięta, zaczerwieniona i twarda.
Jest taka również dlatego, że w odczynie alergicznym uczestniczą
też inne mediatory zapalenia, np. brykinina, których działanie
może trwać dłużej i powodować świąd.
Czy pokrzywka alergiczna zmniejsza odporność skóry na inne
choroby?
Tak. Osoba cierpiąca na pokrzywki alergiczne będzie
najprawdopodobniej częściej przechodzić bakteryjne choroby skóry
(czyraki, ropne chrosty itp.), jak też infekcje wirusowe skóry
(kurzajki, opryszczki itp.) czy grzybice skóry, paznokci, czy
pochwy. Oznacza to dla tych osób konieczność wzmożonej higieny
osobistej. Chociaż z drugiej strony wzmożona aktywność układu
odpornościowego może niekiedy pomóc w zwalczaniu infekcji.
Jakich badań możemy się spodziewać - wybierając się do
alergologa z prośbą o ustalenie przyczyny pokrzywki?
Po pierwsze powinniśmy spisywać przed wizytą, na specjalnej kartce
- wszystkie pokarmy i napoje, jakie spożyliśmy na 48 godzin przed
pojawieniem się bąbli pokrzywkowych. Powinniśmy także mieć
zrobione badanie morfologiczne krwi, badania kału itp. na obecność
pasożytów, wykonanie testów z alergenami wziewnymi, z aspiryną,
testy pokarmowe, określenie poziomu immunoglogulin we krwi itp.
oprac. mgr Edward Ozga Michalski
Konsultacja prof. dr hab. med. Andrzej Danysz
|
Pokrzywka
- co to za choroba?
