GOOD
Piątek, 24 października 2014r. • Arety, Marty, Marcina

Otyłość i nadwaga


Otyłość i nadwaga - OTYŁOŚĆ BRZUSZNA ZAGRAŻA MIAŻDŻYCĄ I JEJ POWIKŁANIAMI

Metabolity trzewnej tkanki tłuszczowej niszczą tętniceOtyłośc brzuszna i ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych

  Najprostszym pomiarem pozwalającym określić zagrażający zdrowiu typ otyłości brzusznej jest zmierzenie obwodu talii. Jeśli obwód talii jest większy lub równy 88 cm u kobiet i większy lub równy 102 cm u mężczyzn, wówczas rozpoznajemy otyłość brzuszną (trzewną) , cechującą się dużą zawartością dysfunkcjonalnej tkanki trzewnej, która jest toksyczna dla zdrowia                      .                 OTYŁOŚĆ BRZUSZNA ZAGRAŻA MIAŻDŻYCĄ I JEJ POWIKŁANIAMI   U osób o prawidłowej masie ciała masa tkanki tłuszczowej nie przekracza 20% wagi u kobiet i 10% u mężczyzn. U osób otyłych nierzadko stanowi ponad 50% masy ciała! Szczegółnym zagrożeniem jest n wysoki nadmiar brzusznej tkanki tłuszczowej. W odróżnieniu od tkanki tłuszczowej zgromadzonej w innych miejscach ciała, w tym też od tej w obrębie ud i pośladków  –  trzewna tkanka tłuszczowa uwalnia do krwi nieprawidłowy profil czynnych biologicznie białek – tzw. adipokin (spec. cytokin) oraz nadmierną ilość utlenionych lipidów i lipoprotein. Szczególnym zagrożeniem jest nieprawidłowy profil białek związanych z metabolizmem i transportem lipidów – takich jak: lipaza lipoproteinowa (LPL, lipoprotein lipase), białko transportujące estry cholesterolu (CETP, cholesterolester transfer protein), apolipoproteina E, itp.                           Metabolity trzewnej tkanki tłuszczowej niszczą tętnice wskutek: [4,5,6,14]    -  nadmiernej syntezy cholesterolu LDL (powyżej bezpiecznej normy!)
-  sprzyjania narastaniu deficytu cholesterolu HDL (poniżej bezpiecznej normy!)
-  wywoływania niekorzystnych zmian w strukturze krążących we krwi lipoprotein LDL – powstają tzw. małe i gęste cząstki – agresywne i toksyczne wobec ścian tętnic. 
-  z krążących we krwi utlenionych lipoprotein LDL – powstają tzw. małe i gęste cząstki lipidowe – agresywne wobec ścian tętnic. [4,3,5,6]
Stres oksydacyjny w tętnicach     Można powiedzieć, że im większa masa trzewnej tkanki tłuszczowej, tym więcej uwalnia one do krwi  utlenionych związków tłuszczowych oraz za dużo prozapalnych adipokin (pewien rodzaj cytokin);  a za mało przeciwzapalnych (np. adiponektyny). Łącznie – nadmiar związków lipidowych o charakterze utleniaczy i zaburzony profil tych metabolitów wywołuje przewlekły stres oksydacyjny w osoczu krwi. Pochodną nadmiaru lipidowych utleniaczy w osoczu krwi jest nadmierna synteza cholesterolu LDL (tzw. złego oraz przewlekły stan zapalny śródbłonka tętnic. Szczególnie aktywne w wywoływaniu stresu oksydacyjnego są wydzielane przez tłuszczowe komórki trzewne apidokiny pobudzające uwalnianie mediatorów zapalenia, jak też blokujące syntezę związków autoregulacyjnych obniżających stan zapalny - np. leptyna. Trzeba też pamiętać, że niektóre cytokiny stymulują np. powstawanie gorączki, czy też wprost działają cytotoksycznie na tętnice.  Niekorzystny wpływ na układ krwionośny wywiera również insulinooporność i jej patogenny skutek – hiperglikemia –  wywołane przez zaburzony profil adipokin uwalnianych przez dysfunkcyjną tkankę tłuszczową. Konsekwencją przewlekłej hiperglikemii jest obniżenie się poziomu podstawowych fizjologicznych antyoksydantów –  takich jak dysmutaza nadtlenkowa, peroksydaza, czy reduktaza glutationowa, co sprzyja wolno-rodnikowej oksydacji lipidów i lipoprotein w osoczu krwi oraz pochodnym od tego procesom miażdżycowym i degeneracyjnym w śródbłonku tętnic.    Patomechanizm uszkodzeń tętnic  [4,3,5,6]    Podstawową przyczyną uszkodzeń tętnic są generowane przez brzuszną tkankę – stres oksydacyjny oraz jego pochodna - nadmierna synteza cholesterolu LDL (tzw. złego). Cholesterol ten jest zbiorem kilku wysoce szkodliwych dla tętnic frakcji: VLDL, IDL, LDL, Lp (a)). Jak już to pokreśliliśmy wyżej - jest szkodliwy dla tętnic m.in., dlatego, że zawiera mniejsze i gęstsze cząstki chemiczne, które łatwiej się przyklejają i wnikają w ściany naczyń tętniczych; jak też głębiej penetrują śródbłonek. Chemio-fizyczna agresywność cholesterolu LDL wobec ścianek tętnic wywołuje również fałszywy alarm immunologiczny, gdyż imituje obecność toksycznych antygenów. W pobudzaniu tej reakcji odpornościowej mogą uczestniczyć niektóre apodikiny sygnalizacyjne wpływające alarmująco na układ immunologiczny. Dlatego we krwi pojawiają się komórki odpornościowe – m.in. duże makrofagi – które pochłaniają znaczne ilości lipidów i w/w cząstek cholesterolu LDL. Wskutek tego stają się „lepkie i ciężkie”  i osadzają się na śródbłonku tętnic, tworząc lipidowe ogniska miażdżycowe. W konsekwencji kolejnych złożonych procesów degeneracji śródbłonka dochodzi do poważnych uszkodzeń ściany naczynia i tworzenia się w tym miejscu blaszki miażdżycowej. Przypomnimy - miażdżyca zwęża tętnice „do środka”, czym zmniejsza światło naczynia i utrudnia przepływ krwi. Zmusza to serce do częstszych skurczów i szybszego tłoczenia krwi, co powoduje nadciśnienie tętnicze i  wzrost ryzyka zawału serca lub udaru – spowodowanych zablokowania drożności tętnic wskutek zakrzepu wywołanego oderwaniem się blaszki miażdżycowej od ściany naczynia.  Ponadto, pośrednią konsekwencją nieprawidłowego profilu metabolitów dysfunkcyjnej tkanki trzewnej jest pojawienie się we krwi nadmiaru fibrynogenu. A to dodatkowo zwiększa ryzyko zakrzepów tętniczych i płucnych powstających po oderwaniu się blaszki miażdżycowej – zagrażających zawałem i udarem.     Wskaźniki patogenności dokrewnej metabolitów dysfunkcyjnej tkanki trzewnej  [4,3,5,6]   - niedobór wydzielanej do krwi adiponektyny przyczynia się do zapaleń ścianek naczyń krwionośnych - nadmiar białka C-reaktywnego we krwi zagraża incydentami sercowo-naczyniowymi - nadmiar fibrynogenu zaburza krzepliwość krwi - zaburzenia poziomu leptyny we krwi sprzyjają miażdżycy - nadmiaru angiotensynogenu we krwi obkurcza naczynia krwionośne i powoduje nadciśnienie tętnicze                Niedobór adiponektyny przyśpiesza miażdżycę  [4,5,20].   Aktywność wydzielnicza trzewnej tkanki tłuszczowej cechuje się niedoborem hormonu adiponektyny oraz uwalnianiem w nadmiarze utlenionych wolnych kwasów tłuszczowych (free fatty acids – FFA). Adiponektyna (ang. adiponectin) wytwarzana przez komórki tłuszczowe pełni w osoczu krwi rolę czynnika przeciwzapalnego. Zmniejszenie poziomu poniżej fizjologicznej normy skutkuje podtrzymywaniem stanu zapalnego w naczyniach krwionośnych. I co ważne, im więcej przyrasta tłuszczowej tkanki trzewnej – tym mniej adiponektyny jest w ustroju i tym bardziej narasta stan zapalny naczyń. Powstaje wówczas błędne koło promujące przewlekły stan zapalny w tkance tłuszczowej i naczyniach. A to jak wiemy powoduje przewlekły stres oksydacyjny, który sprzyja powstawaniu mniejsze i gęstszych cząstek lipidów. A te jak już wiemy łatwiej wnikają w ściany naczyń tętniczych intensyfikując postęp miażdżycy. Należy też podkreślić, że odpowiednio wysoki poziom adiponektyny we krwi wpływa korzystnie na przemianę glukozy oraz sprzyja optymalizacji wytwórstwa kwasów tłuszczowych w wątrobie i mięśniach. Dlatego adiponektynie przypisuje się silne działanie przeciwmiażdżycowe i zwiększające insulinowrażliwość. Warto w tym momencie podkreślić, że tkanka tłuszczowa o nie-trzewnej lokalizacji ma działanie przeciwstawne, czyli antymiażdżycowe! Adiponektyna  hamuje też patomechanizm wnikania cholesterolu w śródbłonek tętnic i proliferację mięśni gładkich [5].     
NA GÓRĘ
Brzuszne komórki tłuszczowe
- adipocyty - uwalniają do krwi toksyczne dla tętnic metabolity

(zaznaczone kolorem żółtym - o okrągłym kształcie )    
Białko C-reaktywne zagraża naczyniom krwionośnym i sercu     Adipocyty dysfunkcyjnej tłuszczowej tkanki trzewnej uwalniają do krwi znaczne ilości tzw. białka C-reaktywnego co inicjuje proces zapalny w naczyniach. Do niedawna uważano, że za ryzyko zawału mięśnia sercowego odpowiada głównie tylko wielkość zwężenia tętnic wieńcowych złogami cholesterolu. Dopiero badania molekularne wykazały, że głównym czynnikiem ryzyka zawału jest proces zapalny w naczyniach generowany przez nadmiar tego białka C-reaktywnego – oznaczanego zwykle skrótem CRP. Zapalenie śródbłonka naczyniowego powodowane przez to białko wydatnie sprzyja odrywaniu się blaszek miażdżycowych, a to jest bezpośrednią przyczyną postania skrzepliny i zawału mięśnia sercowego. To dlatego niemal u co drugiego „zawałowca” nie stwierdza się zaistnienia popularnego wskaźnika ryzyka zawału nr. 1 - jakim jest podwyższone stężenie cholesterolu we krwi powyżej 200 mg/dl. Obecnie coraz częściej uważa się, że lepszym prognostykiem ryzyka zawału serca jest zbyt wysoki poziom stężenia CRP we krwi. Białko to wytwarzane jest głównie w wątrobie i komórkach tłuszczowych. Podkreślmy więc - na podwyższone stężenie CRP ma szczególny wpływ otyłość trzewna; obok wpływu niektórych chorób przewlekłych, w tym szczególnie cukrzycy; oraz wieku, palenia tytoniu, stosowania niektórych leków. Stężenie CRP we krwi zdrowego człowieka zwykle nie przekracza 5 mg/l (najczęściej 0,1-3,0 mg/l), ale u osób z otyłością trzewną może być znacznie wyższe. W tym kontekście warto jeszcze raz pokreślić, że znacznie podwyższony poziom CRP oznacza znaczny wzrost zagrożenia naczyniowego, w tym zwłaszcza zagrożenia zawałem mięśnia sercowego. [20]   Fibrynogen i inne białka związane z układem krzepnięcia [9,12].   Fibrynogen jest to białko oznaczane zwykle skrótem Fb, które uczestniczy w procesie tworzenia skrzepu naczyniowego zagrażającego zawałem i udarem. Chociaż jest produkowany w wątrobie - to jego szczególnie wysokie stężenie we krwi u osób z otyłością trzewną oraz niską aktywnością ruchową sugeruje istnienie uzależnienia od dysfunkcyjnej tkanki trzewnej. Wysoki nadmiar fibrynogenu we krwi w dużym stopniu daje się wyjaśnić zaburzonym profilem lipidów i adipopin produkowanych przez tą tkankę. Sprzyja to wzrostowi zespołu czynników prozakrzepowych – obok fibrynogenu –  czynnika VII, inhibitora tkankowego aktywatora plazminogenu typu 1 (PAI-1), itp. W konsekwencji skutkuje to wspomnianym wyżej wzrostem ryzyka incydentów sercowo-krążeniowych w postaci zawału mięśnia sercowego, zawału płucnego, udaru, itp.  – wynikłym z korelacji wysokiego stężenia fibrynogenu we krwi z wysokim stężeniem cholesterolu frakcji LDL i niskim HDL oraz wysoką zawartością lipidów w postaci triglicerydów oraz częstokroć współistniejącym  nadciśnieniem tętniczym i cukrzycą.   Leptyna zwiększa ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych [6,9].   Leptyna hormon syntetyzowany i wydzielany głównie przez komórki tłuszczowe (adipocyty) współreguluje prawidłowe krążenie krwi. (Obok już omówionej roli w regulacji apetytu i gospodarki energetycznej ustroju). Udokumentowany jest wpływ zaburzeń wytwórstwa leptyny dla wypaczenia prawidłowego profilu i poziomu lipidów we krwi, jak też dla krzepliwości krwi. Pod wpływem leptyny przebiega bowiem lipoliza, czyli uwalnianie tłuszczu w postaci wolnych kwasów tłuszczowych z adipocytów do krwioobiegu. Odpowiedni poziom hormonu ogranicza uwalnianie lipidów do krwi. Jak wiadomo normalizacja poziomu tych lipidów we krwi zapobiega procesom miażdżycowym; odwrotnie ich nadmiar sprzyja postępom miażdżycy.     Otyłość trzewna i nadmiar angiotensynogenu obkurczającego naczynia krwionośne [18]   Przypuszcza się, że otyłość trzewna może spowodować uwalnianie do krwi profilu adipokin sprzyjającego  wystąpieniu patogennych zmian w rdzeniu nerki, czego skutkiem jest nadmierna systemowa aktywacja układu renina – angiotensyna. Aktywacja tego układu skutkuje dodatkową miejscową syntezą angiotensyny II w tkance tłuszczowej i to w sposób niezależny od produkcji fizjologicznie potrzebnych dawek do autoregulacji ciśnienia krwi. Skutkiem jest pojawienie się we krwi znacznego nadmiaru angiotensynogenu, który jest związkiem endogennym  najsilniej obkurczającym tętnice i wywołującym wysokie nadciśnienie tętnicze.    Nadciśnienie degeneruje ścianki tętnic zwężając ich światło i ułatwiając postępy miażdżycy  a nie leczone jest chorobą samonapędzającą się. Poważnie zagraża wówczas incydentami sercowo naczyniowymi, na czele z przerostem lewej komory serca, zawałem mięśnia sercowego i udarem mózgu.     Reprezentatywne badania chorobowych następstw otyłości brzusznej [5, 4,6,14,20]   Badania autopsyjne młodych ofiar wypadków komunikacyjnych wykazały, że otyłość w bardzo istotny sposób nasila zmiany miażdżycowe w naczyniach wieńcowych. Związek między otyłością trzewną a nasileniem procesu miażdżycowego mógł być jedynie w 15% wytłumaczony przez klasyczne czynniki ryzyka – hipercholesterolemię, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę i palenie tytoniu. Jak bardzo brzuszna lokalizacja tkanki tłuszczowej jest niebezpieczna dla zdrowia wykazano w badaniu HOPE. Podczas 4,5-letniej obserwacji grupy 8800 osób badano wpływ otyłości brzusznej na ryzyko wystąpienia zawału mięśnia sercowego i zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych. Stwierdzono, iż ryzyko wystąpienia tych powikłań wzrasta liniowo wraz ze zwiększeniem obwodu talii. Można więc uznać, że otyłość, podobnie jak wiek, podwyższone ciśnienie tętnicze, palenie papierosów, hipercholesterolemia, jest niezależnym czynnikiem ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego. W tym otyłość okazuje się niezależnym czynnikiem ryzyka wystąpienia takich niebezpiecznych powikłań sercowo-naczyniowych, jak przerost lewej komory i mikroalbuminuria. Relatywny wpływ otyłości na ryzyko wystąpienia przerostu mięśnia lewej komory u chorych z nadciśnieniem tętniczym jest większy u kobiet niż u mężczyzn.     Otyłość trzewna a narastające ryzyko sercowo-naczyniowe [4,5,6,14]   Otyłość trzewna jest obecnie coraz częściej uznawana za niezależny od innych i bardzo istotny czynnik prognostyczny choroby niedokrwiennej serca, w tym niebezpiecznych incydentów sercowo-naczyniowych. Jak wykazano w badaniu o nazwie InterHeart – otyłość brzuszna jest 2. co do częstości kardiometabolicznym czynnikiem ryzyka wystąpienia zawału mięśnia sercowego. Niektórzy badacze uzależniają wręcz ryzyko incydentu sercowo naczyniowego od nadwagi i otyłości – twierdząc, że już po 25. roku życia każdy kilogram przyrostu masy ciała powyżej wagi należnej powoduje konkretny stopień wzrostu ryzyka zawału mięśnia sercowego, czy udaru mózgu. Spektakularnie ujmując 1 kg więcej – u osoby otyłej – to wzrost ryzyka śmierci o 5,7% w przypadku kobiet i 3,1% w przypadku mężczyzn!                    Autor: mgr farm. Nina Krawczyk              mgr chemii.żywn. Edward Ozga Michalski        PIŚMIENNICTWO 1. Biochemia Harpera- Robert K. Murray i inni Wyd, Lek. PZWL, 2004 2. Anatomia człowieka – Adam Bochenek, Michał Reicher PZWL 1990 r. s 134 3. Zespół metaboliczny jako ujęcie globalnego ryzyka miażdżycy i jej powikłań: krytyczne refleksje i praktyczne wnioski Przew Lek 2009; 2: 68-77; autorzy: Jan Tatoń, Małgorzata Bernas, Zofia Szczeklik-Kumala, 4. Zespół metaboliczny w roku 2006; Przegląd Kardiodiabetologiczny 2006; 1, 1: 55–60; autor: Marek Kocięcki 5. Dysfunkcyjna tkanka tłuszczowa w chorobach serca i nerek; Kardiologia na co Dzień 2009; 4 (1): 43–45 autor: Marek Braszkiewicz, 6. "Skład kwasów tłuszczowych tkanki tłuszczowej podskórnej i trzewnej u kobiet z nadwagą i otyłych w wieku pomenopauzalnym populacji Polski centralnej. Wpływ na profil lipidowy osocza"; autorzy zespół lekarski z Kliniki Ginekologii i Chorób Menopauzy Instytutu Centrum Zdrowia Matki Polki : Ireneusz Połać, Urszula Pytasz, Grzegorz Stachowiak, Tomasz Stetkiewicz, Andrzej Pakalski, Sławomir Jędrzejczyk, Tomasz Pertyński 7. Otyłość w życiu kobiety ; "TERAPIA" NR 3, z. 2 (149), MARZEC 2004 , Strona 53-56; Autor: Dr hab. med. Barbara Krzyżanowska- Świniarska - Klinika Endokrynologii, Nadciśnienia Tętniczego i Chorób Przemiany Materii PAM w Szczecinie 8. Fat burning during exercise, The Physician and Sportsmedicine, Vol. 26, No. 9, September 98, p. 56. 9. Rola tkanki tłuszczowej w układzie dokrewnym; Bogda Skowrońska1, Marta Fichna2, Piotr Fichna1 1Klinika Endokrynologii i Diabetologii Wieku Rozwojowego Akademii Medycznej w Poznaniu; 2Klinika Endokrynologii, Przemiany Materii i Chorób Wewnętrznych Akademii Medycznej w Poznaniu; Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii 2005, tom 1, nr 3, s. 21–299.
10. Więcej światła na problematykę zespołu metabolicznego; Przegląd Kardiodiabetologiczny 2006; 1, 1: 12–26 autorzy: Jan Tatoń, Anna Czech, Małgorzata Bernas, Anna Rubiec-Niemirowska 11. Odtłuszczanie ciała - praktyka prewencji i leczenia otyłości; "TERAPIA" NR 5 (166), MAJ 2005 , Strona 35-44   Prof. zw. dr hab. med. Jan Tatoń. 12 Folsom A.R. i wsp. Population and correlates of plasma fibrinogen and factor VII, putative cardiovascular risk factors. Atherosclerosis 1991; 91: 191. 13. Medycyna Metaboliczna 2006: X( 4):8-13; Autorzy: Piotr Dziemidok, Justyna Jaworska, Jacek Cygan 14. Farmakologiczne leczenie otyłości;autorzy: Marzena Chrostowska, Anna Szyndler, Kardiologia na co Dzień 2007; 3 (2): 89–93 15. „Zapotrzebowanie energetyczne” Karina Rosiles – Aktywni.PL Data publikacji: 2008-10-31 16. Otyłość brzuszna – kiedy i jak należy ją rozpoznać? Autor: Dr n. med. Małgorzata Kozłowska-Wojciechowska Instytut Żywności i Żywienia   Opublikowane: 2005-06-03   http://www.poradnikmedyczny.pl 17. WĄTROBA - zapobieganie chorobomi leczenie sposobami naturalnymi PORADNIK APTEKARZA; Doc. dr hab. farm. Aleksander Ożarowski; wyd.PORTAL FARMACEUTYCZNO-MEDYCZNY PFM.PL S.A. PFM.PL S.A. Warszawa 2006 18. Otyłość – choroba interdyscyplinarna - autorzy: Małgorzata Buksińska-Lisik, Wojciech Lisik, Teresa Zaleska Przew Lek 2006; 1: 72-77 19. Otyłość – niektóre aspekty epidemiologiczne i rokownicze- autorzy: Hanna Jasiel-Wojculewicz, Marzena Chrostowska - Kardiologia na co Dzień 3/2007 19. http://www.pamietajosercu.pl Autor: Dr n. med. Małgorzata Kozłowska-Wojciechowska Instytut Żywności i Żywienia; Opublikowany: 2005-06-03 20. Wikipedia 21. Artykuły na stronach www.pfm.pl i www.pfm.com.pl na stronach www.pfm.pl i www.pfm.com.pl  
NA GÓRĘ
powrót do działu Otyłość i nadwaga