Baza chorób - Dermatologia praktyczna

pokaż wszystkie

WAŻNE FUNKCJE FIZJOLOGICZNE TKANKI TŁUSZCZOWEJ

KOMÓRKI TŁUSZCZOWE I TKANKA TŁUSZCZOWA    

Komórki tłuszczowe   

W tkance podskórnej znajdują są liczne komórki tłuszczowe zwane adipocytami. Organizm dojrzałego człowieka liczy ok. 30 milionów adipocytów. Pojedyncze komórki mają średnicę około 80-100 mikrometra, formę jajowatą, okrągłą, niekiedy wielościenną. Powstają sukcesywnie w trakcie dojrzewania organizmu z niezróżnicowanych komórek macierzystych luźnej tkanki łącznej. Najpierw powstaje tzw. pre-adipocyt, później – dojrzała komórka, która stopniowo wypełnia się tłuszczem. Adipocyty są zdolne do gromadzenia w swym wnętrzu znacznej ilości tłuszczu w postaci triglicerydów (triacylogliceroli). Rodzaj zawartych w nich kwasów tłuszczowych jest w znacznym stopniu odbiciem składu tych kwasów w diecie. Warto już tutaj na wstepie zaznaczyć, że o ile gromadzone w adipocytach nienasycone kwasy tłuszczowe są dla  ustroju alternatywnie zapasem energii do przetworzenia na kalorii lub budulca dla komórek, o tyle nasycone kwasy tłuszczowe są wykorzystywane niemal wyłącznie jako doraźne lub zapasowe źródło energii (głównie dla mięśni szkieletowych i mięśnia sercowego). Tłuszcz gromadzi się w komórkach tłuszczowych narastająco w formie drobin lipidowych. W miarę wzrostu masy tłuszczowej wypełniającej wnętrze adipocytu – drobiny trigliceroli łączą się w pęczniejącą kroplę, która może całkowicie wypełnić komórkę i zepchnąć jej cytoplazmę i jądro na obwód. Osiągnięcie przez adipocyt krytycznej masy komórkowej ok. 0,8 mikrogram może spowodować powstanie nowej komórki w tkance tłuszczowej.

W tym kontekście trzeba zauważyć, że całkowita liczba komórek tłuszczowych u dorosłych ludzi pozostaje w przybliżeniu niezmienna, chociaż faktyczna populacja adipocytów podlega cały czas przemianom, w tym starzeniu się, obumieraniu oraz odnawianiu populacji komórek poprzez nowopowstałe. Przy pomocy oznakowania adipocytów radioaktywnymi izotopami ustalono, że każdego roku "wymianie" ulega około 10 proc. adipocytów.  Adipocyty u kobiet są większe, niż u mężczyzn i zwykle skoncentrowane w okolicy pośladków i ud. U mężczyzn typowym miejscem koncentracji tkanki tłuszczowej jest jama brzuszna.      .

Tkanka tłuszczowa     

Komórki tłuszczowe – adipocyty – wykazują skłonność do grupowania się w tkance łącznej podskórnej w nieduże moduły przestrzenne, tzw. płaciki (zraziki). Pojedynczy płacik tłuszczowy otoczony jest stabilizującą siatką włókien tkanki łącznej właściwej. Poza adipocytami zgrupowanymi w zrazikach, w ich obrębie znajdują się mniej liczne komórki nerwowe, komórki układu odpornościowego oraz sieć naczyń krwionośnych, która zasila w tlen i substancje odżywcze. Zespoły zrazików tworzą znaczny obszar podskórnej tkanki tłuszczowej, lokalizujący się najobficiej w okolicy brzucha, pośladków i bioder, jak też w okolicy jamy brzusznej wokół narządów miąszowych, głównie wokół nerek i wątroby. Przestrzeń pomiędzy komórkami tej tkanki zwana jest istotą międzykomórkową. Gęstość istoty międzykomórkowej jest niewielka wobec łącznej masy adipocytów wypełnionych tłuszczem. Komórki tłuszczowe w ponad 90-95% wypełniają tkankę tłuszczową. Co istotne  wypełnione tłuszczem adipocyty nie stanowią wyłącznie spichlerza zapasowych kalorii i izolacji termicznej ciała – ale intensywnie metabolizują substancje pozyskane z pokarmu (glukozę, lipidy, aminokwasy, itd.)  i wydzielają do krwi liczne metabolity, w tym substancje czynne biologicznie zwane adipokinami (rodzaj cytokin). Wśród adipokin jest wiele pełniących rolę hormonów i białek sygnalizacyjnych niezbędnych dla autoregulacji czynności fizjologicznych.                  

Najważniejsze funkcje tkanki tłuszczowej:  

- magazynowanie energii w  postaci tłuszczu - uwalnianie tłuszczu do krwi w sytuacjach deficytu energii - funkcja gruczołowo- metaboliczna - rola immunomodulująca - termoizolacja ciała - osłona i amortyzacja narządów wewnętrznych przed wstrząsami i urazami    

Magazynowanie energii w postaci tłuszczu  

Kiedy już wyczerpie się pojemność wątroby do spichlerzowania pokarmowej glukozy w postaci glikogenu - wówczas hormon trzustkowy insulina rozpoczyna przemianę tego cukru w związki tłuszczowe. Syntetyzowane z glukozy w wątrobie lipidy są następnie drogą krwi spichlerzowane w adipocytach. Biochemiczne procesy prowadzace do tego celu to: cykl pentozowy, synteza kwasów tłuszczowych i sprzęganie ich z glicerolem w cząsteczki triglicerydów. Również nadmiar pokarmowych lipidów w diecie prowadzi ostatecznie do ich zmagazynowania w postaci triglicerydów w adipocytach tkanki tłuszczowej. Tłuszcz jest bowiem dla organizmu niezbędnym źródłem zapasów energii, gdyż najbardziej kalorycznym. Z jednostkowej masy dostarcza więcej kalorii, niż konkurencyjne węglowodany. W jednym kilogramie triglicerydów jest ok. 7 000 kcal, zaś w 1 kg glukozy tylko ok. 3 700 kcal, czyli 2,3 razy mniej!

Zapewnie dlatego pula energii jaką organizm człowieka jest zdolny zmagazynować komórkach tłuszczowych wynosi ok. 84% – wobec ok. 1% zapasu energii w postaci glikogenu zmagazynowanej w wątrobie i mięśniach. Wątrobowy glikogen zużywa się już po kilkunastu godzinach ścisłego postu międzyposiłkowego. Stąd służy głównie buforowaniu standardowych międzyposiłkowych wydatków energetycznych, tak aby dzięki temu zachować optymalny poziom glukozy we krwi wynoszący  ok. 80-100mg%. Warto w tym momencie zauważyć, że stosunkowo duża masa białka, z którego są zbudowane mięśnie i inne tkanki ciała, mimo, że zawiera ok. 15% puli kalorii jaką dysponuje ustrój – nie może być „spalona” dla zaspokojenia międzyposiłkowych potrzeb energetycznych, ze względu na jej ustrojową rolę narządów i tkanek. Organizm chroni ustrojowe białka i aminokwasy przed zużyciem do celów energetycznych. Korzysta z energii zawartej w białkowych strukturach ciała tylko wtedy, kiedy już nie dysponuje żadnym innym źródłem energii, np. podczas ekstremalnych głodówek. Wówczas obrazowo mówiąc  – „organizm zjada sam siebie”.       

W sytuacji deficytu energii - uwalnianie tłuszczu do krwi   

Podczas intensywnego odchudzania się, dłuższych głodówek, czy wskutek znacznego niedostatku kalorii w diecie poprzedzającej wydatny wysiłek fizyczny – triglicerydy spichlerzowane w komórkach tłuszczowych są uwalniane do krwi. Sygnałem do uwalniania tłuszczu z adipocytów w procesie zwanym lipolizą jest odpowiednio niski poziom glukozy we krwi. W odpowiedzi na ten sygnał uaktywnia się bezpośredni inicjator lipolizy, jakim jest specyficzny enzym z grupy lipaz, który rozkłada triglicerydy z adipocytów – do kwasów tłuszczowych i glicerolu. Enzym ten jest aktywowany również przez odpowiednie stężenie we krwi hormonów takich jak insulina, glukagon, adrenalina, itd.  

Poziom stężenia tych hormonów ma również wpływ na szybkość lipolizy i tym samym na intensywność uwalniania tłuszczu do krwi. Uwolnione do krwi tłuszczowce  – glicerol i wolne kwasy tłuszczowe są następnie transportowane w osoczu krwi do tkanek docelowych. Podczas tego transportu dokonuje się ich częściowa hydrolizacja. W jej wyniku część wolnych kwasów tłuszczowych łączy się z globulinami, tworząc niezbędną fizjologicznie dla ustroju frakcję lipoproteid, w tym zwłaszcza cholesterol. Po dotarciu lipidów do komórek docelowych wolne kwasy tłuszczowe są „spalane” w mitochondriach komórkowych dla wytworzenia energii napędzającej procesy fizjologiczne, co ma szczególne znaczenie podczas wspomnianych już sytuacji odchudzania się, czy wskutek intensywnego wysiłku fizycznego spowodowanym pracą, czy uprawianiem sportu. Warto dopowiedzieć, że tłuszczowce obecne w krwiobiegu są nie tylko zasobem energetycznym, ale również potencjalnym budulcem komórek, nabłonka skóry oraz składnikiem wielu substancji czynnych biologicznie. Przykładowo, tłuszczowce w postaci glicerofosfolipidów i sfingolipidów są głównym składnikiem błon komórkowych. Pochodne kwasów tłuszczowych to już wspomniany cholesterol oraz liczne hormony i ważne dla procesów metabolicznych i nerwowych tzw. cząsteczki sygnalizacyjne. Tłuszczowce uczestniczą też w procesach komórkowej syntezie białek – tj. w tzw. modyfikacji kowalencyjnej białek.     

FUNKCJE GRUCZOŁOWE I OSŁONOWO-OCHRONNE  

Funkcja gruczołowo-metaboliczna tkanki tłuszczowej   

Obecnie tkankę tłuszczową postrzega się nie tylko jako magazyn energii i termoizolację, ale i jako ważny gruczoł dokrewny. Udokumentowano w licznych badaniach, że komórki tłuszczowe – adipocyty – posiadają liczne receptory dzięki którym aktywnie reagują na sygnalizacyjne bodźce chemiczne z wielu narządów i tkanek i aktywnie uczestniczą w autoregulacji hormonalnej ustroju. W reakcji na bodźce adipocyty syntetyzują i uwalniają dokrewnie liczne aktywne biologicznie związki zwane adipokinami.

Adipokiny są peptydami, białkami, glikoproteinami, itp. Wśród nich jest wiele substancji o fizjologicznej roli hormonów, np. adiponektyna, leptyna i inne. (Ich działanie omówimy w dalszej części artykułu). Wydzielane dokrewnie adipokiny działają zarówno w obrębie tkanki tłuszczowej, gdzie wykazują działanie autokrynne i parakrynne, jak i zbiorowo endokrynnie – jako swoisty gruczoł dokrewny. Działanie autokrynne oznacza, że komórka tłuszczowa syntetyzuje w swym wnętrzu swoisty hormon autoregulacyjny w postaci adipokiny i tenże hormon działa zwrotnie na nią samą. Działanie parakrynne polega na tym, że syntetyzowany w adipocycie hormon działa lokalnie na sąsiadujące komórki. Najważniejsze jest jednak to, że adipokiny tkanki tłuszczowej wykazują również pełne działanie endokrynne, czyli wpływają regulacyjnie na czynności odległych narządów i tkanek! Oczywistym dowodem tego jest rozpoznanie w adipocytach receptorów dla tak ważnych hormonów jak: insulina, glukagon, hormonu wzrostu, niektóre steroidy, itp. Ponadto stwierdzono też istnienie receptorów dla substancji sygnalizacyjnych przenoszących bodźce biochemiczne od układu humoralnego i nerwowego. Wymienione receptory adipocytów umożliwiają całej lokalnej tkance tłuszczowej pełnienie roli „sieci regulacyjnej” autoregulującej zarówno inne gruczoły hormonalne, jak też współdziałającej regulacyjnie z układem nerwowym i odpornościowym. Szczególną rolą metaboliczno-dokrewną tkanki tłuszczowej jest wpływ na gospodarkę energetyczną, w tym na spichlerzowanie lipidów i zwrotne uwalnianie ich do krwi. Komórki tłuszczowe dzięki swym receptorom dla insuliny i glukagonu aktywnie reagują na zmiany poziomu tych hormonów we krwi swym metabolizmem komórkowym, co pozwala im syntetyzować i uwalniać do krwi właściwy do sytuacji profil lipidów i adipokin. Przykładowo w reakcji na krytycznie niski poziom insuliny adipocyty hamują wewnątrz komórkową lipolizę, czyli uwalnianie do krwi wolnych kwasów tłuszczowych. Odwrotnie, w reakcji na wysoki poziom insuliny wzmagają procesy oddychania komórkowego, w których „spalana” jest glukoza oraz sprzężona z tym synteza triglicerydów.

Ponadto tkanka tłuszczowa jest miejscem endogennych przemian steroidów i dlatego pełni istotną rolę w regulacji ustrojowej równowagi steroidowej. Dzięki swej kompleksowej swoistej aktywności hormonalno-wydzielniczej tkankę tłuszczową często uważa się obecnie za największy gruczoł wydzielania wewnętrznego.     

Rola immunomodulująca tkanki tłuszczowej     

Adipokiny syntetyzowane przez tkankę tłuszczową posiadają zdolność stymulacji układu odpornościowego. Spośród ponad 100 już zidentyfikowanych ludzkich adipocytokin –  odkryto liczne które biorą czynny udział w regulacji niektórych czynności układu odpornościowego. Należy przy tym podkreślić, że uwalniane dokrewnie adipokiny wykazują wpomnianą już wcześniej zdolność oddziaływanie zwrotnego –   „same na siebie” – a więc też na adipocyty i preadipocyty; jak też na stale obecne w strukturze tkanki tłuszczowej komórki odpornościowe - monocyty i makrofagi. Przykładowo – preadipocyty pod ich wpływem i w pewnych warunkach – wykazują zdolność niszczenia zarazków i innych antygenów (fagocytozy) oraz przekształcania się w wyspecjalizowane komórki odpornościowe  – makrofagi. Dlatego niektórzy badacze endokrynolodzy i immunolodzy określają tkankę tłuszczową i jej zespół metabolitów o własnościach immuno-modulujących – jako dynamiczny układ współsterujący niektórymi czynnościami komórek układu odpornościowego.     

Termoizolacja i termoregulacja ciała    

Tkanka tłuszczowa efektywnie osłania wnętrze organizmu przed wypromieniowaniem ciepła. Zapewnia to jej podskórna lokalizacja i wysokie własności termoizolacyjne tłuszczu. Konkurencyjnym walorem, ale znajdującym się pod fizjologiczna samokontrolą jest zdolność szybkiego oddawania nadmiaru ciepła otoczeniu, dzięki aktywności gruczołów potowych.  W sytuacji tropików i upałów mechanizm odparowania potu pochłania duże ilości kalorii i efektywnie chłodzi organizm. Warto pamiętać, że pocenie nasila się, gdy temperatura otoczenia znacznie wzrasta powyżej 31ºC, jak też w przypadku powysiłkowego przegrzania organizmu. 

Tematy powiązane
Newsletter
Wprowadź swój adres e-mail

Administratorem podanych powyżej danych osobowych jest PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58. W razie wyrażenia zgody Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane przez PFM.PL S.A. w celu realizacji usługi newslettera (zawierającego m.in. informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach własnych administratora danych oraz podmiotów z nim współpracujących ). Przysługuje Pani/Panu prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania. Podanie adresu e-mail jest dobrowolne, przy czym niezbędne do korzystania z newslettera.

Oświadczam, że zapoznałem się z Regulaminem i akceptuję jego postanowienia.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych ( tj. adres e-mail ) przez PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58 w celu przesyłania newslettera (zawierającego m.in. informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach własnych administratora danych oraz podmiotów z nim współpracujących ), zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku (t.j. Dz.U. 2016 r. poz. 922 z późn. zm.).

Wyrażam zgodę na otrzymywanie newslettera zawierającego informacje handlowe w rozumieniu ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (t.j. Dz. U. 2016 r. poz. 1030 z późn. zm.) na podany powyżej adres poczty elektronicznej, wysyłanych przez PFM.PL S.A. w imieniu własnym oraz na zlecenie podmiotów współpracujących.

Wyrażam zgodę na używanie przez PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58 telekomunikacyjnych urządzeń końcowych i automatycznych systemów wywołujących dla celów marketingu bezpośredniego zgodnie z art. 172 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 243 z późn. zm.).

Błąd. Wypełnij poprawnie wymagane pola.
REJESTRACJA
Typ konta
Specjalizacja
 
 
Alergologia
Anestezjologia
Chirurgia
Dermatologia i wenerologia
Diabetolog
Endokrynologia
Farmakologia kliniczna
Gastroenterologia
Geriatria
Ginekologia
Hematologia
Immunologia
Internista
Kardiologia
Medycyna
Nefrologia
Okulistyka
Onkologia
Ortopedia
Otorynolaryngologia
Pediatria
POZ
Psychiatria
Reumatologia
Transplantologia
Urologia
Numer PWZ
Imię
Nazwisko
Adres e-mail (login)
Hasło
Powtórz hasło

Administratorem danych osobowych jest PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58. Dane osobowe przetwarzane będą w zakresie dostępu i korzystania z Portalu, a także w celach handlowych, marketingowych, edukacyjnych i statystycznych i nie będą udostępniane innym odbiorcom, zgodnie z Ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku (t.j. Dz.U. 2015 poz. 2135 ze zm.).

Użytkownicy Portalu mają prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania.

Podanie danych osobowych jest dobrowolne, ale niezbędne do realizacji wskazanych wyżej celów.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach marketingowych produktów i usług własnych oraz podmiotów współpracujących.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach statystycznych.

Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji handlowych drogą elektroniczną na podany powyżej adres poczty elektronicznej, wysyłanych przez PFM.PL S.A. w imieniu własnym oraz na zlecenie podmiotów współpracujących, zgodnie z Ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną z dnia 18 lipca 2002 r. (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1422, z 2015 r. poz. 1844).

Oświadczam, że zapoznałem się z Regulaminem Portalu Farmaceutyczno Medycznego i akceptuję jego postanowienia.

Błąd. Wypełnij poprawnie wymagane pola.