Baza chorób - Choroby nowotworowe

pokaż wszystkie

Szpik kostny – rola w ustroju

 
Szpik kostny to silnie ukrwiona galaretowato-gąbczasta substancja zlokalizowana w jamach szpikowych trzonów kości długich oraz w licznych małych jamkach w tzw. istocie gąbczastej wszystkich kości. U osoby dorosłej szpik kostny waży łącznie około 2,5 kg.
 

Główny narząd krwiotwórczy 

Szpik kostny i zawarte w nim komórki macierzyste wytwarzają niezbędne dla zdrowia i życia komórki krwi: czerwone krwinki (erytrocyty), białe krwinki (leukocyty) oraz płytki krwi. Te ostatnie odpowiadają głównie za procesy krzepnięcia krwi.
 


Trzeba wiedzieć, że szpik kostny występuje w dwóch postaciach:
 
♦ szpiku kostnego czerwonego (łac. medulla ossium rubra) - intensywnie wytwarzającego komórki i inne składniki morfotyczne krwi. W terminologii medycznej określane to jest jako aktywność hematologiczna.
♦ szpiku kostnego żółtego - (łac. medulla ossium flava) – przerośniętego tłuszczem i nieaktywnego hematologicznie, który zawiera nieliczne młodociane czerwone krwinki mogące np. w przypadku głębokiej anemii być zastąpione szpikiem czerwonym.


Krwinki czerwone – erytrocyty – zawierają specyficzne białko – hemoglobinę. 


Hemoglobina jest idealnym biochemicznym „magnesem” wiążącym i transportującym tlen. Dzięki hemoglobinie – czerwone krwinki wychwytują tlen z płuc i transportują do komórek mięśni, w tym do chłonnego mięśnia sercowego, do mózgu, wątroby, nerek i innych najważniejszych narządów i organów ciała człowieka. Dostawa tlenu drogą krwi umożliwia „spalanie” substancji energetycznych i wytworzenie energii niezbędnej dla ruchu organizmu, pracy serca i mózgu oraz wszelkich innych energochłonnych procesów życiowych.
 

Krwinki białe – leukocyty
 

Rolą leukocytów jest zwalczanie zarazków (wirusów, bakterii, grzybów, pasożytów, toksyn oraz rozpoznawanie i niszczenie nieprawidłowych komórek (w tym nowotworowych) powstających w organizmie.


Megakariocyty i trombocyty 

Megakariocyty to duże komórki szpiku kostnego, o średnicy około 50-100 μm, które wytwarzają tzw. płytki krwi – trombocyty. Trombocyty są najmniejszymi komórkami krwi wpływającymi na jej krzepliwość, co odpowiada np. za hamowanie krwawienia w przypadku uszkodzenia naczyń krwionośnych.
 

Regeneracja szpiku kostnego 

Wytwórstwo komórek krwi przez szpik kostny jest procesem złożonym, nie wolnym od chorób i patologii, co niekiedy stwarza sytuacje wymagające znaczącej regeneracji komórek krwiotwórczych. Samoodtwarzaniu się komórek wytwórczych szpiku służą tzw. komórki macierzyste krwi. Ich obecność jest niezwykle ważna, chociaż stanowią jedynie ok. 0,1% wszystkich obecnych w szpiku kostnym komórek. Komórki macierzyste ponadto mają zdolność samoregeneracji i różnicowania dając początek kolejnym generacjom komórek, z których powstają następnie dojrzałe krwinki. Przyjmuje się, że liczba >2x10^6 komórek macierzystych liczona na kilogram masy ciała jest w stanie odtworzyć utracony z powodu choroby, czy napromieniowania substancjami radioaktywnymi szpik i trwale zapewnić nam niezbędną produkcję krwinek.  

   

SZPIK KOSTNY U DZIECI I U DOROSŁYCH 

Już w życiu płodowym zaczyna się wytwarzanie krwinek.


Płód ludzki dopiero pod koniec swojego rozwoju wykształca kości i szpik kostny. Dlatego wcześniej inne narządy płodu zastępczo wytwarzają komórki krwi. Głównie są to czerwone krwinki dostarczające szybko rozwijającemu się nowemu organizmowi tlenu i energii, gdyż przed zarazkami i toksynami jest on chroniony przez system odpornościowy matki. Obecnie uważa się, że komórki krwiotwórcze pęcherzyka żółtkowego nie zapoczątkowują hematopoezy wywnątrzzarodkowej i pojawia się ona pierwotnie w rejonach AGM (aorta, gonady, mesonephros), czyli w miejscu gdzie tworzone są też zawiązki aorty, gonad i nerek. Następnie, w okresie płodowym, czynności krwiotwórcze przejmuje wątroba i wreszcie pod koniec tego okresu – szpik kostny płodu.

 
U niemowląt i małych dzieci czerwony szpik kostny wypełnia prawie wszystkie kości  ]

Odpowiada to wysokiemu zapotrzebowaniu szybko rosnących niemowląt i małych dzieci na energię i niezbędny dla jej wyzwolenia tlen transportowany w organizmie przez czerwone krwinki. Jak już wiemy czerwony szpik kostny intensywnie produkuje te krwinki (erytrocyty) i inne składniki morfotyczne krwi. Nieaktywnego krwiotwórczo szpiku żółtego jest bardzo niewiele.

 
Granica pokwitania
 
Do okresu pokwitania dziewcząt i chłopców niemal cały szpik kostny w obrębie szkieletu jest szpikiem czerwonym - krwiotwórczo aktywnym, chociaż już od 7 r.ż ulega stopniowemu zanikowi, czyli inwolucji.

 
U dorosłych zmienia się zasadniczo skład szpiku kostnego 


Po przekroczeniu bariery pokwitania ilość czerwonego szpiku się zmniejsza, coraz więcej powstaje szpiku żółtego. W dużym uproszczeniu - szpik żółty powstaje ze szpiku czerwonego, w którym rozrastają się komórki tłuszczowe. Szpik żółty jak już podkreśliliśmy jest hematologicznie nieczynny, czyli nie wytwarza komórek krwi. U osób dorosłych około 50% to tzw. szpik żółty.

 
Rozmieszczenie szpiku aktywnego i nieaktywnego w kościach u dorosłych 

Po 18 r.ż. szpik czerwony występuje już tylko w obrębie: kręgosłupa, żeber, mostka, czaszki, miednicy i proksymalnych przynasad kości ramiennych i udowych. Z upływem lat zanika jednak coraz bardziej, tak, że u osób coraz bardziej zaawansowanych wiekowo występuje głównie w kościach płaskich. Natomiast nieaktywny krwiotwórczo szpik kostny żółty, wypełnia coraz bardziej jamy szpikowe innych kości. Ale uwaga! U dorosłych szpik żółty może w sytuacjach nagłej potrzeby systemowej, przekształcać się w szpik czerwony.


red.
 
Piśmiennictwo:  
1. Patologia układu krwiotwórczego i limfatycznego - Seminarium dla studentów IV roku Wydziału Lekarskiego Akademii Medycznej Bydgoszcz 2003/4 www.cm.umk.pl
2. Szpik kostny krew i hematopoeza - artykuł ze strony Fundacja Przeciwko Leukemii - http://www.ldn.org.pl/
3. Zaburzenia hemostatyczne w przebiegu chorób nowotworowych „ laboratorium medyczne” lek. med. Magdalena Ząbek Klinika Nowotworów Głowy i Szyi Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej-Curie w Krakowie
4. SZPICZAK MNOGI. PORADNIK DLA PACJENTÓW Autor: dr n. med. Artur Jurczyszyn - specjalista hematolog; źródło: http://www.jurczyszyn.zdrowemiasto.pl/publikacje/poradnik.html
5. Anatomia człowieka t.1 Adam Bochenek, Michał Reicher. PZWL 1990 r.
6. Biochemia Harpera , PZWL 2004, s.954 i dalsze
7. Podstawy patomorfologi: Janusz Gromowski, Stefan Krusia PZWL, 1984
8. Encyklopedie internetowe: Wikipedia, http://www.sciąga.pl, www.wiem.pl; www.bryk.pl

 
Tematy powiązane
Newsletter
Wprowadź swój adres e-mail

Administratorem podanych powyżej danych osobowych jest PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58. W razie wyrażenia zgody Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane przez PFM.PL S.A. w celu realizacji usługi newslettera (zawierającego m.in. informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach własnych administratora danych oraz podmiotów z nim współpracujących ). Przysługuje Pani/Panu prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania. Podanie adresu e-mail jest dobrowolne, przy czym niezbędne do korzystania z newslettera.

Oświadczam, że zapoznałem się z Regulaminem i akceptuję jego postanowienia.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych ( tj. adres e-mail ) przez PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58 w celu przesyłania newslettera (zawierającego m.in. informacje handlowe i marketingowe o produktach i usługach własnych administratora danych oraz podmiotów z nim współpracujących ), zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku (t.j. Dz.U. 2016 r. poz. 922 z późn. zm.).

Wyrażam zgodę na otrzymywanie newslettera zawierającego informacje handlowe w rozumieniu ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (t.j. Dz. U. 2016 r. poz. 1030 z późn. zm.) na podany powyżej adres poczty elektronicznej, wysyłanych przez PFM.PL S.A. w imieniu własnym oraz na zlecenie podmiotów współpracujących.

Wyrażam zgodę na używanie przez PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58 telekomunikacyjnych urządzeń końcowych i automatycznych systemów wywołujących dla celów marketingu bezpośredniego zgodnie z art. 172 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 243 z późn. zm.).

Błąd. Wypełnij poprawnie wymagane pola.
REJESTRACJA
Typ konta
Specjalizacja
 
 
Alergologia
Anestezjologia
Chirurgia
Dermatologia i wenerologia
Diabetolog
Endokrynologia
Farmakologia kliniczna
Gastroenterologia
Geriatria
Ginekologia
Hematologia
Immunologia
Internista
Kardiologia
Medycyna
Nefrologia
Okulistyka
Onkologia
Ortopedia
Otorynolaryngologia
Pediatria
POZ
Psychiatria
Reumatologia
Transplantologia
Urologia
Numer PWZ
Imię
Nazwisko
Adres e-mail (login)
Hasło
Powtórz hasło

Administratorem danych osobowych jest PFM.PL S.A. z siedzibą w Toruniu, ul. Szosa Bydgoska 58. Dane osobowe przetwarzane będą w zakresie dostępu i korzystania z Portalu, a także w celach handlowych, marketingowych, edukacyjnych i statystycznych i nie będą udostępniane innym odbiorcom, zgodnie z Ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku (t.j. Dz.U. 2015 poz. 2135 ze zm.).

Użytkownicy Portalu mają prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania.

Podanie danych osobowych jest dobrowolne, ale niezbędne do realizacji wskazanych wyżej celów.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach marketingowych produktów i usług własnych oraz podmiotów współpracujących.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych podanych w powyższym formularzu w celach statystycznych.

Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji handlowych drogą elektroniczną na podany powyżej adres poczty elektronicznej, wysyłanych przez PFM.PL S.A. w imieniu własnym oraz na zlecenie podmiotów współpracujących, zgodnie z Ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną z dnia 18 lipca 2002 r. (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1422, z 2015 r. poz. 1844).

Oświadczam, że zapoznałem się z Regulaminem Portalu Farmaceutyczno Medycznego i akceptuję jego postanowienia.

Błąd. Wypełnij poprawnie wymagane pola.